Wspomnienia

Rola snu w procesie zapamiętywania

O negatywnych skutkach niedoboru snu dla zdolności zapamiętywania słyszeliśmy już nie raz. Potwierdzają to liczne badania, wskazujące, że w trakcie snu nasz mózg akumuluje i organizuje informacje zdobyte w trakcie czuwania, co sprzyja procesom ich zapamiętywania. Najnowsze badania Dana Denisa i jego współpracowników z University of York wskazują jednak, że ten efekt może być szczególnie silny dla określonego rodzaju informacji.

Denis z zespołem wykazali, że sen szczególnie sprzyja lepszemu zapamiętywaniu bodźców o negatywnym zabarwieniu emocjonalnym. Autorzy przeprowadzili dwa badania z udziałem łącznie 544 osób dorosłych. Podczas badania każdy z uczestników oglądał serie obrazków o charakterze negatywnym lub neutralnym. W zależności od warunku badawczego, uczestnicy oglądali materiał wizualny wieczorem (bezpośrednio przed położeniem się spać) lub rano. Następnie po upływie 12 godzin uczestnicy zostali poproszeni o wypełnienie testu, sprawdzającego jak dobrze zapamiętali zaprezentowany im wcześniej materiał. Okazało się, że obrazy o zabarwieniu negatywnym były lepiej zapamiętane w trakcie snu przez uczestników w grupie wieczornej, w porównaniu z grupą, która nie spała w czasie 12 godzin po zapoznaniu się z materiałem. Co ciekawe pozytywny efekt zapamiętywania materiału nie wystąpił w grupie, która oglądała materiał neutralny emocjonalnie. Zdjęcia neutralne zostały zapamiętane tak samo dobrze przez uczestników w „grupie nocnej”, jak w „grupie czuwania”.

Fałszywe wspomnienia: czy powinniśmy ufać własnej pamięci?

Intuicyjnie, odpowiedź jest wręcz oczywista: musimy ufać własnej pamięci! Coraz więcej eksperymentów psychologicznych wskazuje jednak, że powinniśmy zachować wobec niej zdecydowanie większą powściągliwość. Łatwość, z jaką przychodzi nam przypominanie sobie zdarzeń, które nigdy nie miały miejsca, pokazują m.in. wyniki badań przeprowadzonych przez zespół naukowców z University of Wellington.

Już Jean Piaget, uznany psycholog, mówił o tym zjawisku z perspektywy własnego doświadczenia. Gdy miał roczek, podczas spaceru z opiekunką miało dojść do rzekomej próby porwania, udaremnionej przez dzielną kobietę, która chroniąc malca zatrzymała porywacza, zastawiając mu drogę. W konsekwencji odniosła kilka ran. W nagrodę za tak odważną i zuchwałą postawę otrzymała zegarek. Tą historię wielokrotnie opowiadano małemu Jean’owi, który przeświadczony o prawdziwości zdarzenia uznał za część własnej wiedzy, tak, iż pamiętał tę sytuację. Kilkanaście lat później, mamka przysłała list, do którego dołączyła zegarek i przeprosiny, wyznając, iż cała historia została zmyślona, a małego Piageta nie próbowano porwać. Jak relacjonował dorosły już naukowiec, wielokrotne opowiadanie historii spowodowało, iż uznał je za prawdziwe i był w stanie oczami wyobraźni zobaczyć owo zdarzenie. Historia ta nie jest jedynym przykładem ukazującym łatwość pamiętania i przypominania sobie zdarzeń, które nigdy się nie wydarzyły. Dowodem istnienia tego zjawiska jest interesujący eksperyment przeprowadzony przez Kimberley Wade i współpracowników z Victoria University of Wellington, w którym do wytworzenia fałszywych wspomnień u osób badanych posłużono się spreparowanymi zdjęciami, przedstawiającymi sytuacje, które nigdy nie miały miejsca. Badanym prezentowano 4 zdjęcia (w tym 1 spreparowane), prosząc o częste podejmowanie prób przypomnienia sobie jak największej liczby szczegółów dotyczących tego wydarzenia. Zdjęcia oryginalne przedstawiały zdarzenia, które robiono podczas średnio ważnych dla badanego wydarzeń, m.in. było to przyjęcie urodzinowe czy rodzinny wyjazd. Zdjęcie „fałszywe” utworzono dzięki przeniesieniu wizerunku osoby badanej wraz z członkiem jego rodziny z oryginalnego zdjęcia na obraz ilustrujący lot balonem. Po okresie 1-2 tygodni od prezentowania fotografii, przeprowadzano wywiad z badanym. Okazało się, że blisko 50% osób deklarowało pewność pamiętania zdarzenia, które nigdy nie miało miejsca! W badaniach przeprowadzonych na Uniwersytecie Jagiellońskim Patrycja Maciaszek wykazała, że odsetek ten może być nawet wyższy – było to aż 56 procent fałszywie przypominanych sobie informacji.

Minizagadka #2: kto będzie szczęśliwszy?

Minizagadka: spotykasz dwie osoby rozmawiające o tym samym epizodzie: udanych wakacjach z rodziną (same miłe wspomnienia). Osoba A przypomina sobie jak ten epizod przebiegał (w jej przeszłości) a następnie szacuje swoje zadowolenie z tego wydarzenia. Osoba B wyobraża sobie co by było gdyby nie przeżyła tego epizodu a następnie, w taki sam sposób jak osoba A, szacuje swoje zadowolenie. Zagadka: która z opisanych osób będzie szczęśliwsza w wyniku takiej gimnastyki umysłu i dlaczego tak się stanie? Odpowiedzi można udzielać tylko na stronie fb badania.net. Dla autora odpowiedzi najbliższej prawdzie mamy nagrodę książkową (“Lepiej” Wydawnictwa ZNAK)!

Jak dziś pamiętam, że...

Badanie opublikowane na łamach Personality and Social Psychology Bulletin dowodzi, iż łatwość z jaką wydobywamy z pamięci argumenty do poparcia naszych przekonań ma związek z ich skrajnością.

Naukowcy Ap Dijksterhuis z Uniwersytetu w Nijmegen, Neil Macrae z Uniwersytetu St. Andrews i Geoffrey Haddock z Uniwersytetu Exeter sprawdzali czy poczucie łatwości lub trudności w przypominaniu sobie stereotypowych informacji decyduje o tym, w jakim stopniu korzystamy później ze stereotypów przy ocenie osób.

93 studentów wypełniło skalę “Współczesnego Seksizmu” co posłużyło naukowcom do podziału badanych na trzy grupy (nisko, średnio i bardzo uprzedzonych). Następnie badani mieli za zadanie wymienią 3 lub 8 cech, względem których mężczyźni i kobiety różnią się od siebie. Później proszono badanych o wyobrażenie sobie typowej sekretarki (zawód stereotypizowany) i zapisanie tego jak wygląda typowy dzień jej pracy, zainteresowania, ubiór czy styl życia. Na koniec eksperymentatorzy pytali jak łatwo było badanym skompletować listę trzech lub ośmiu różnic międzypłciowych. Po zakończeniu eksperymentu, dwójka sędziów nie znających hipotez oceniała zawartość notatek badanych pod kątem ich zgodności ze stereotypem sekretarki.

Wesołe życie staruszka

Z biegiem lat wspominamy jedynie pozytywne wydarzenia. W miarę starzenia w pamięci pozostaje najwięcej pozytywnych obrazów - donoszą naukowcy na łamach Journal of Experimental Psychology: General.

Doktor Susan Charles z zespołem z Uniwersytetu Irvine w Kalifornii przeprowadziła dwa eksperymenty na temat upozytywniania wspomnień wraz z wiekiem. Uczeni prezentowali badanym serię pozytywnych, neutralnych i negatywnych zdjęć ludzi, zwierząt, pejzaży i przedmiotów. Następnie, zadaniem badanych było opisanie tych, które udało im się zapamiętać oraz wskazanie znanych zdjęć z puli przemieszanej ze zdjęciami wcześniej nie oglądanymi.