Seksizm

Dobra matka, dobra pracowniczka. Jak postrzegamy pracujące matki?

Czy matki pracujące na pełen etat postrzegane są gorzej niż matki głównie opiekujące się dziećmi? I, jeśli tak, co wpływa na tę różnicę? Zachęcamy do zapoznania się z wynikami badań na temat tego, jaką rolę w postrzeganiu matek w Polsce pełnią różne postawy wobec kobiet. Rezultaty badań przeprowadzonych przez Martę Szastok, Małgorzatę Kossowską oraz Joannę Pyrkosz-Pacynę zostały opublikowane na łamach Social Psychological Bulletin. Tegorocznym motywem przewodnim wydarzeń związanych z Międzynarodowym Dniem Kobiet w Europie były tematy takie, jak praca zdalna, równość płci, zdrowia psychiczne i nieodpłatna praca opiekuńcza. Kwestie te, dotychczas ważne, zyskały na znaczeniu szczególnie w trakcie pandemii koronawirusa. Jak bowiem wynika z badania Eurobarometru, przeprowadzonego na zlecenie Parlamentu Europejskiego, pandemia w znacznym stopniu wpłynęła na życie kobiet. Przykładowo, prawie 40 proc. respondentek przyznało, że pandemia przyczyniła się do spadku ich dochodów, zaś niemal 45 proc. badanych uznało, że w tym czasie zachwiana została ich równowaga między czasem pracy a czasem w domu. Częściowo jest to związane z tym, że w trakcie minionych dwóch lat to kobiety poświęcały średnio więcej godzin w tygodniu na tak zwaną pracę nieodpłatną, czyli m.in. wypełnianie obowiązków domowych oraz opiekę nad dziećmi. I chociaż nie wszystkie Europejki łączyły pracę zawodową z dbaniem o życie rodzinne, dla tych kobiet, które chciały i chcą realizować się na wielu płaszczyznach, czas ten był nie lada wyzwaniem.

Seksizm szkodzi nie tylko kobietom

Trzy dni temu Rada Europy przyjęła międzynarodową definicję seksizmu. Według niej seksizm to “każde działanie, gest, wizualna reprezentacja, wypowiedź ustna lub pisemna, praktyka lub postępowanie oparte na przekonaniu, że osoba lub grupa osób jest gorsza z powodu swojej płci, występujące w sferze publicznej lub prywatnej, online i offline”. Jak widać, definicja ta nie określa płci osoby będącej obiektem seksizmu. O seksizmie mówi się najczęściej w kontekście seksizmu wobec kobiet, psychologowie społeczni zwracają jednak uwagę, że ofiarami seksizmu bywają także mężczyźni.

Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. O konsekwencjach seksizmu dobrotliwego.

Słowo „seksizm” zostało po raz pierwszy użyte w latach 60-tych XX wieku przez Pauline Leet, profesorkę języka angielskiego, w wystąpieniu konferencyjnym, w którym odniosła się ona do kwestii wykluczania kobiet z antologii poetyckich. Użyła ona tego pojęcia jako pojęcia analogicznego do rasizmu. Seksizm najprościej można zdefiniować jako uprzedzenie ze względu na płeć.

Uprzedzenia najczęściej kojarzą się z negatywnym stosunkiem do jakiejś grupy, jednak dwoje amerykańskich psychologów społecznych, Peter Glick i Susan Fiske (1996), zwrócili uwagę, że niektóre popularne przekonania na temat kobiet i mężczyzn nie są jednoznacznie negatywne. Obserwacja ta zainspirowała ich do stworzenia teorii seksizmu ambiwalentnego. Teoria ta opiera się na podziale na dwa rodzaje seksizmu - wrogi oraz dobrotliwy. Seksizm wrogi jest oparty na jednoznacznie negatywnym nastawieniu do płci przeciwnej, podczas, gdy seksizm dobrotliwy jest konsekwencją przekonań, które mogą być uważane za pozytywne. Seksizm dobrotliwy wobec kobiet opiera się na postrzeganiu kobiet jako bezradnych i wymagających opieki, jako lepszych od mężczyzn ze względu na cechy moralnościowe (np. wrażliwość moralną), a także na nacisku na związek z kobietą jako konieczny warunek szczęścia mężczyzny.

Efekt Matyldy

W 1892 roku brytyjski psychiatra James Crichton-Browne donosił o wyodrębnieniu nowego zaburzenia psychicznego występującego wyłącznie u kobiet - anorexia scholastica, będącego skutkiem nadmiernie intensywnej edukacji. Owa przypadłość miała charakteryzować się nie tylko zaburzeniami odżywiania, ale także wieloma innymi dolegliwościami, jak melancholia czy nawracające bóle głowy. Na przełomie XIX i XX wieku ambitne kobiety traktowano ze sporą nieufnością, zdaniem Zygmunta Freuda, ambicje naukowe i zawodowe były przejawem zazdrości kobiet o penisa.

Seks, nietoperze i odrobina molestowania, czyli jak naukowcy uprawiają naukę

Na początek zastrzeżenie na poważnie: nie, nie uważam, że należy cenzurować naukę. W żadnym wypadku. Nie, nie uważam, że o pewnych sprawach nie należy mówić w kontekście naukowym. Bo należy, a nauka jest od tego, żeby weryfikować, czy coś jest naukowe, czy nie, bez (teoretycznie) oglądania się na jakąkolwiek ideologię. I nie, nie uważam, że poniżej opisywany artykuł naukowy jest obsceniczny czy obraźliwy. A poza tym - to będzie o seksie.

Jak dziś pamiętam, że...

Badanie opublikowane na łamach Personality and Social Psychology Bulletin dowodzi, iż łatwość z jaką wydobywamy z pamięci argumenty do poparcia naszych przekonań ma związek z ich skrajnością.

Naukowcy Ap Dijksterhuis z Uniwersytetu w Nijmegen, Neil Macrae z Uniwersytetu St. Andrews i Geoffrey Haddock z Uniwersytetu Exeter sprawdzali czy poczucie łatwości lub trudności w przypominaniu sobie stereotypowych informacji decyduje o tym, w jakim stopniu korzystamy później ze stereotypów przy ocenie osób.

93 studentów wypełniło skalę “Współczesnego Seksizmu” co posłużyło naukowcom do podziału badanych na trzy grupy (nisko, średnio i bardzo uprzedzonych). Następnie badani mieli za zadanie wymienią 3 lub 8 cech, względem których mężczyźni i kobiety różnią się od siebie. Później proszono badanych o wyobrażenie sobie typowej sekretarki (zawód stereotypizowany) i zapisanie tego jak wygląda typowy dzień jej pracy, zainteresowania, ubiór czy styl życia. Na koniec eksperymentatorzy pytali jak łatwo było badanym skompletować listę trzech lub ośmiu różnic międzypłciowych. Po zakończeniu eksperymentu, dwójka sędziów nie znających hipotez oceniała zawartość notatek badanych pod kątem ich zgodności ze stereotypem sekretarki.