Percepcja

Rzeczywistość kontra wola - czy wzrok bywa subiektywny?

Powstało już wiele badań wyjaśniających w jaki sposób ludzie odbierają wrażenia wzrokowe. Możliwość zobaczenia otaczającego nas świata zawdzięczamy trzem głównym etapom: pierwszy - odbiór informacji za pomocą oka, drugi - przeniesienie i posegregowanie ich w mózgu, a na końcu trzeci - rozpoznanie tego co widzimy na podstawie wcześniejszych doświadczeń. Każdy z nich ma swoją kluczową funkcję, aby odbierany obraz poskładać w spójną całość. Dzięki tej uprzednio nabytej wiedzy mózg potrafi rozróżnić, czy widziany obiekt znajduje się blisko, czy daleko, czy jest bezpieczny, czy zagrażający, czy się rusza i z jaką prędkością. Na podstawie tych informacji człowiek wie, na jakie elementy obrazu patrzeć, aby móc wydobyć z niego jak najwięcej informacji.

To złudzenie kochają kobiety!

Nie zawsze jesteśmy świadomi, że ulegamy złudzeniu, ale nawet jeśli zdajemy sobie z tego sprawę i znamy logiczne wyjaśnienie iluzji, to niekoniecznie stajemy się na nie odporni. Jak pokazują badania, czasami jednak warto iluzjom ulegać.

W świecie pełnym wieloznaczności, zmienności i niepewności jednym z fundamentalnych zadań percepcji jest przekształcanie informacji płynących z otoczenia w jasną i dla nas zrozumiałą interpretację, którą będziemy się posługiwać z pełnym zaufaniem (Zimbardo i Gerrig 2006). Choć percepcja jest zazwyczaj trafna, to może zawodzić wprowadzając nas w błąd na podstawie mylnego wzorca bodźcowego i wtedy pojawiają się złudzenia. Złudzenie jest więc zjawiskiem, w którym nasze subiektywne wrażenie nie pasuje do właściwości fizycznych postrzeganego obiektu. Złudzeniom wzrokowym ulegamy na co dzień, choć rzadko zdajemy sobie z tego sprawę. To, co wydaje nam się, że widzimy, to jedynie wybrana przez mózg, nie zawsze prawdziwa interpretacja, stworzona na podstawie bodźców odebranych przez nasz wzrok. Złudzenia mają długą, sięgającą czasów starożytnych historię.

Czy osoby wierzące w teorie spiskowe myślą inaczej?

Wiele badań pokazuje, że kultura i religia mają silny wpływ na sposób myślenia, podejmowanie decyzji i funkcjonowanie percepcji. Przykładowo, Azjaci spostrzegają świat bardziej globalnie (całość składająca się z części), w przeciwieństwie do Europejczyków i mieszkańców Ameryki Północnej, u których dominuje myślenie częściowe (pojedyncze elementy w całości). Jak podaje Michiel van Elk z Uniwersytetu w Amsterdamie, równie silny wpływ na te procesy może mieć wiara w teorie spiskowe i zjawiska paranormalne.

Czy cena wina wpływa na odczuwany smak?

Czy tanie wino może smakować tak, jakby było z najwyższej półki? Tak, jeśli konsument będzie wierzył, że wino, które właśnie pije, jest drogie. Doktor Hilke Plassmann z INSEAD oraz Bernd Weber z Uniwersytetu w Bonn odkryli, że przekonanie na temat tego, jakie wino pijemy, może zmienić reakcję mózgową na jego smaku

W jednym z eksperymentów badacze poprosili uczestników o ocenę smaku pięciu rodzajów win w różnych cenach (90, 45, 35, 10 i 5 dolarów). Podczas degustacji mózgi wszystkich uczestników skanowane były przy użyciu neuroobrazowania MRI. W rzeczywistości badani spożywali tylko trzy rodzaje win w dwóch różnych cenach (wysokiej i niskiej). Okazało się, że wiedza na temat ceny wina w istotny sposób wpłynęła na ocenę ich smaku: im droższe, tym lepiej smakowało! Co więcej efekt ten można było zaobserwować również w reakcji mózgowej - „Kiedy coś nam bardziej smakuje, w mózgu aktywizuje się tzw. układ nagrody, co zaobserwowaliśmy u badanych wtedy, gdy smakowali tanich win, myśląc, że próbują tych drogich. Uzyskane wyniki to dowód na to, że przekonanie może wpływać na rzeczywisty odbiór, a nie jedynie interpretację smaku” – podsumowują badacze na łamach „Journal of Marketing Research”.

"Czarno-białe" myślenie

Czy zastanawialiście się kiedyś co może wpływać na treść waszych sądów moralnych? Wiadomo, że nie zawsze są one owocem racjonalnego rachunku. Dotychczasowe badania podkreślały rolę intuicyjnych procesów w moralności, a także płci i cech osobowości. Okazuje się, że to nie koniec listy. Badania opublikowane na łamach Journal of Experimental Social Psychology, pokazują, że na treść sądów moralnych wpływa także wizualny kontrast.

Nie jest tajemnicą, że rozumowanie moralne często opiera się nie na rozważaniu zasad, lecz na intuicji. Dotychczas badania naukowe pokazały, że na treść sądów moralnych ludzi duży wpływ ma na przykład afekt spowodowany tym, czy oceniane zdarzenie jest zgodne, czy nie z ich interesem (Epley & Caruso, 2004). Istnieją przypuszczenia, że na treść sądów moralnych mogą wpływać również czynniki, takie jak płeć czy dyspozycje osoby, np. styl poznawczy. Tymczasem wyniki najnowszych badań autorstwa Dr Simone Schnall i Dr Theodora Zarkadi z brytyjskiego uniwersytetu w Cambridge rzucają światło na jeszcze inne, nie znane dotąd czynniki. Okazuje się, że wpływ na kierunek sądów moralnych ma również wizualny kontrast.

Ja, czyli mistrz

Wyobraź sobie, że znajomy zrobił ci serię zdjęć. Na niektórych wypadasz słabo, większość stanowią kadry przeciętnie atrakcyjne, ale na kilku wyglądasz naprawdę świetnie. Które z ujęć uznasz za najbardziej reprezentatywne dla tego, jak wyglądasz na co dzień? Badania opublikowane w „Journal of Experimental Social Psychology” dowodzą, że większość ludzi wybiera swoją najlepszą fotografię

Ten efekt nie dotyczy tylko zdjęć - myśląc o tym, jacy jesteśmy na co dzień, jako najbardziej typowe przywołujemy swoje największe osiągnięcia. Co ciekawe, jako zachowania charakterystyczne dla innych ludzi wybieramy te przeciętne. Amerykańska badaczka Elanor Williams z University of Florida udowodniła, że siebie i innych oceniamy w diametralnie różny sposób, nawet jeśli oceny dotyczą tej samej dziedziny.

Potęga dobrych intencji

Mówi się, że dobrym chęciami wybrukowana jest droga do piekła. Tego nie wiemy, ale badania Kurta Graya z University of Maryland pokazują, że mogą być one pomocne tu i teraz. Naukowiec wykazał, że wiara w dobre intencje innych może złagodzić nasz ból, a nawet sprawić, że ciastka wydadzą się nam smaczniejsze i bardziej słodkie.

Wydaje się, że czekolada zawsze smakuje tak samo dobrze, a ból zęba jest zawsze tak samo nieprzyjemny. Jednak psycholog Kurt Gray na łamach Social Psychological and Personality Science pokazuje, że interpersonalny kontekst, w którym odbieramy różne bodźce, wpływa na odczuwanie zarówno przyjemności, jak i bólu. Ciasto drożdżowe z rąk kochanej, życzliwej babci smakuje przecież wybornie, a nawet lekki policzek, ale wymierzony przez wroga, piecze wyjątkowo długo i dotkliwie. “To, jak odczytujemy intencje innych ludzi, zmienia sposób odczuwania bodźców fizycznych” - mówi Gray na podstawie przeprowadzonych przez siebie badań.

Co się gapisz?!

Zawody polegające na mierzeniu się wzrokiem zna prawie każdy, bo prawdopodobnie brał w nich udział przynajmniej raz w życiu. Jeśli nie dla zabawy to w bardziej poważnych sytuacjach, które w zależności od wyniku mogły skończyć się bójką lub pozwolić na jej uniknięcie. Psychologowie z Uniwersytetu w Utrechcie odkryli, że dominujące i agresywne osoby automatycznie zaczynają wzrokową rozgrywkę, gdy widzą rozłoszczoną twarz.

David Terburg i jego zespół za pomocą jednego pomysłowego eksperymentu wykazali, że nasilenie cech związanych z dominacją wydłuża czas przyglądania się rozgniewanym twarzom. Z drugiej strony natężenie cech niedominujących sprawia, że dłużej utrzymujemy wzrok na twarzach przedstawiających radość.