Płeć

Deklaracja braku uprzedzeń sprzyja dyskryminacji

Badania opublikowane w Science Advances wskazują, że w zawodach początkowo typowo męskich, które z czasem stały się popularne także wśród kobiet, uprzedzenia ze względu na płeć nie zniknęły. Co ciekawe, utrwalane są przez tych, którzy uważają, że problemu dyskryminacji nie ma.

Kobiety wciąż pozostają niedostatecznie reprezentowane w wielu zawodach. Dowody wskazują również, że te nieliczne, pracujące w obszarach zdominowanych przez mężczyzn mogą doświadczać skutków szkodliwych uprzedzeń (np. dotyczących wynagrodzenia, awansu czy traktowania wśród współpracowników). Wielu pracodawców podejmuje wysiłki by liczebność kobiet w tych zawodach wzrosła. Wiąże się to po części z przekonaniem, że jedną z przeszkód dla równości płci, jest brak kobiet, które zdobywają stopnie naukowe, a następnie robią karierę w pewnych dziedzinach.

Badanie przeprowadzone przez doktora Christophera Begeny z Uniwersytetu w Exeter wraz z zespołem miało na celu sprawdzić, czy w profesjach wcześniej z przewagą mężczyzn, w których obecnie występuje silna reprezentacja kobiet, wciąż będzie widoczna stronniczość ze względu na płeć.

Do badania wybrano grupę weterynarzy, w której w ciągu niecałych 60 lat liczebność kobiet wzrosła z 8% do 50% w 2017 roku. Najpierw zapytano ich “jak często doświadczają dyskryminacji w pracy?” oraz “w jakim stopniu czują się doceniani”. Następnie zaprojektowano eksperyment z udziałem menadżerów, którzy na co dzień zajmują się ewaluacją pracowników. Przedstawiono im karty wydajności weterynarza, przypisane męskiemu lub żeńskiemu imieniu. Wszystkie inne dane były takie same. Na koniec poproszono ich o opinie: czy kobiety w swoim zawodzie są dyskryminowane?

Zebrane wywiady wykazały, że kobiety doświadczały więcej dyskryminacji i mniej uznania niż mężczyźni. Ponadto wielu menedżerów uważało, że dyskryminacja ze względu na płeć nie jest już problemem w tym zawodzie. Jednak ci sami menedżerowie w badaniu byli bardziej skłonni do m.in. niższej oceny kompetencji lub proponowania mniejszego wynagrodzenia osobie o damskim imieniu.

Wyzwania niebinarności?

Czym jest niebinarność? Kim są osoby niebinarne? – nie są to pytania często poruszane przez osoby cispłciowe, które nie zastanawiają się nad swoją tożsamością. Żyjąc w kraju opartym o binarny system płci, społeczeństwo często nie zwraca uwagi na różnorodność czy problemy dotyczące osób niebinarnych, zgodnie kierując się tradycyjnymi, wynikającymi z wychowania schematami poznawczymi. Nie trudno tutaj zaobserwować, że wiele osób opiera się na szkodliwym założeniu, iż istnieją tylko dwie płcie – dokonując przypuszczeń na temat innych, robią to na podstawie stereotypowych cech męskich bądź kobiecych. Osoby niebinarne są zatem szczególnie narażone na nieadekwatne lub wręcz szkodliwe traktowanie.

Kogo bawią żarty z gejów i kobiet?

Kiedy kobiecie wolno przebywać poza kuchnią? Kiedy w kuchni schnie podłoga. Dlaczego Bóg stworzył najpierw mężczyznę? Bo musiał zacząć od zera. Dlaczego Mojżesz przeprowadził Żydów przez morze? Bo wstydził się przez miasto. Te żarty to przykłady humoru dyskredytującego (ang. disparagement humor) - humoru wymierzonego w określone grupy społeczne, mającego ukazać ich rzekomą niższość. Skąd się bierze popularność tego rodzaju żartów?

Psychologowie społeczni (np. Abrams, Bippus i McGaughey, 2015) twierdzą, że wyśmiewanie się z członków innych grup społecznych może pełnić funkcję obronną przed zagrożeniem własnej tożsamości. Badacze z Uniwersytetu Północnej Karoliny O’Connor, Ford i Banos (2017) postanowili sprawdzić, czy żarty wyśmiewające kobiety oraz gejów mogą służyć mężczyznom do wzmacniania własnej, męskiej tożsamości. Badanie opiera się na teorii zagrożonej męskości, według której męskość w społeczeństwie jest definiowana jako dopasowanie do tradycyjnej męskiej roli, jest ona zatem regularnie wystawiana na rozmaite próby. Ta trójka badaczy odwołując się do badań, które pokazywały, że zagrożona męskość pozwala przewidzieć molestowanie seksualne kobiet oraz akceptację dyskryminacji homoseksualnych mężczyzn, przeprowadzili dwa eksperymenty on-line. W pierwszym z nich wzięło udział 166 heteroseksualnych mężczyzn. Uczestnicy badania wypełnili kwestionariusze dotyczące postaw wobec gejów i kobiet oraz kwestionariusz dotyczący przekonań związanych z męskością jako czymś niestałym i zależnym od wpływów społecznych. Następnie wypełnili kwestionariusz osobowości, który w rzeczywistości był manipulacją eksperymentalną. Mężczyźni z grupy eksperymentalnej otrzymali informację zwrotną, której celem było wzbudzenie zagrożenia ich męskiej tożsamości - dowiedzieli się oni bowiem, że ich osobowość jest raczej kobieca, niż męska. Mężczyźni z grupy kontrolnej nie otrzymali żadnej informacji zwrotnej. Następnie badanym przedstawiono żarty dotyczące różnych grup społecznych (kobiet, gejów i muzułmanów) oraz żarty o neutralnej treści. Badani mężczyźni mieli za zadanie wcielić się w rolę pracowników serwisu streamingowego specjalizującego się w komediach i ocenić, jak bardzo bawią ich te żarty. Okazało się, że żarty z gejów i kobiet dużo bardziej bawiły mężczyzn, którzy otrzymali informację zwrotną kwestionującą ich męskość, niż tych, którzy nie otrzymali takiej informacji. Nie wszyscy mężczyźni okazali się jednak podatni na ten efekt - wystąpił on tylko u tych mężczyzn, którzy pojmowali męskość jako coś niestałego i podatnego na wpływy.

Seksizm szkodzi nie tylko kobietom

Trzy dni temu Rada Europy przyjęła międzynarodową definicję seksizmu. Według niej seksizm to “każde działanie, gest, wizualna reprezentacja, wypowiedź ustna lub pisemna, praktyka lub postępowanie oparte na przekonaniu, że osoba lub grupa osób jest gorsza z powodu swojej płci, występujące w sferze publicznej lub prywatnej, online i offline”. Jak widać, definicja ta nie określa płci osoby będącej obiektem seksizmu. O seksizmie mówi się najczęściej w kontekście seksizmu wobec kobiet, psychologowie społeczni zwracają jednak uwagę, że ofiarami seksizmu bywają także mężczyźni.

Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. O konsekwencjach seksizmu dobrotliwego.

Słowo „seksizm” zostało po raz pierwszy użyte w latach 60-tych XX wieku przez Pauline Leet, profesorkę języka angielskiego, w wystąpieniu konferencyjnym, w którym odniosła się ona do kwestii wykluczania kobiet z antologii poetyckich. Użyła ona tego pojęcia jako pojęcia analogicznego do rasizmu. Seksizm najprościej można zdefiniować jako uprzedzenie ze względu na płeć.

Uprzedzenia najczęściej kojarzą się z negatywnym stosunkiem do jakiejś grupy, jednak dwoje amerykańskich psychologów społecznych, Peter Glick i Susan Fiske (1996), zwrócili uwagę, że niektóre popularne przekonania na temat kobiet i mężczyzn nie są jednoznacznie negatywne. Obserwacja ta zainspirowała ich do stworzenia teorii seksizmu ambiwalentnego. Teoria ta opiera się na podziale na dwa rodzaje seksizmu - wrogi oraz dobrotliwy. Seksizm wrogi jest oparty na jednoznacznie negatywnym nastawieniu do płci przeciwnej, podczas, gdy seksizm dobrotliwy jest konsekwencją przekonań, które mogą być uważane za pozytywne. Seksizm dobrotliwy wobec kobiet opiera się na postrzeganiu kobiet jako bezradnych i wymagających opieki, jako lepszych od mężczyzn ze względu na cechy moralnościowe (np. wrażliwość moralną), a także na nacisku na związek z kobietą jako konieczny warunek szczęścia mężczyzny.

Kobiety nie są tylko ofiarami przemocy seksualnej

Dzięki #metoo coraz więcej mówi się o przemocy seksualnej. Według badania przeprowadzonego przez fundację Ster, ponad 20% polskich kobiet doświadczyło zgwałcenia. Warto jednak mieć na uwadze, że ofiarami przemocy seksualnej bywają także mężczyźni, a sprawczyniami kobiety. Według amerykańskiego badania przeprowadzonego na ponad 40 000 mężczyzn, ponad 10% z nich doświadczyło w ciągu życia jakiejś formy przemocy seksualnej. Sprawcami byli zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Wśród sprawców zgwałceń na mężczyznach kobiety stanowiły 9,5%, ale np. wśród sprawców zmuszenia do penetracji aż 78,5%.

Inteligencję dziedziczy się wyłącznie po matce? Nie!

W sprawie rzekomo najnowszych odkryć dotyczących genetyki inteligencji pojawia się ostatnio wiele przekłamań. W największym skrócie, doniesienia te wskazują na rolę genów położonych na chromosomie X, uaktywniających się tylko wtedy, gdy zostaną odziedziczone od matek. Przy okazji, w tych samych notkach przeczytać można o tym, że inteligencja dziedziczona jest w 40-60 procentach.

Zacznijmy tym razem od końca. Zakres od 40 do 60 procent odnosi się do odziedziczalności inteligencji. Wskaźnik ten nie mówi nam w jakim stopniu dana cecha jest dziedziczona u konkretnej osoby. Odziedziczalność wyjaśnia jedynie różnice w populacji. Pisząc o tym, że inteligencja jest odziedziczalna w 50 procentach mam na myśli to, że wszelkie różnice pomiędzy osobami z określonej populacji w zakresie tej cechy wynikają w 50 procentach z wpływu genetycznego.

Biologiczne podstawy orientacji seksualnej u mężczyzn

Ostatni miesiąc przyniósł dwie ciekawe publikacje dotyczące biologicznych podstaw orientacji seksualnej u mężczyzn. Słysząc jęk rozczarowania Czytelniczek od razu wyjaśniam, że fenomen ten jest trudniejszy do badania u kobiet, a sama seksualność płci żeńskiej wydaje się o wiele bardziej skomplikowana niż u mężczyzn (mechanizmy kształtowania się preferencji seksualnych u obydwu płci też są najprawdopodobniej różne) [1]. Wspomniane przeze mnie dwa teksty to artykuł Sandersa i współpracowników, który ukazał się w Scientific Reports [2] oraz publikacja Bogaerta ze współpracownikami [3] (w tym z Malviną Skorską, doktorantką głównego autora, która jak się Czytelnicy domyślają jest polskiego pochodzenia), który pojawił się w Proceedings of the National Academy of Science of the USA.

Kobiety na prawo, mężczyźni na lewo!

Często jest tak, że gdy o czymś myślimy, nasza wyobraźnia rozmieszcza różnorodne obiekty w przestrzeni – czasem widzimy coś oczami wyobraźni po stronie lewej, czasem po prawej, a czasem po środku. Tak się dzieje na przykład z czasem – niektórzy z nas widzą przeszłość po stronie lewej, a niektórzy za sobą, teraźniejszość po środku, a przyszłość po stronie prawej lub z przodu. Ale jak nasz umysł rozmieszcza przestrzennie płeć? Przeczytajcie!

Kobieta – naukowiec? To brzmi dumnie!

Wyobraź sobie, że rekrutujesz kandydatów do pracy na stanowisko kierownicze. Dostajesz takie samo CV od kobiety i mężczyzny. Kogo wybierzesz? Z badania opublikowanego w „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) wynika, że w procesie zatrudnienia w nauce płeć ma znaczenie! Okazuje się, że kobiety jako pracownicy naukowi otrzymują mniejsze zarobki i mniejsze wsparcie w pracy. A to wszystko przez… postrzegane mniejsze kompetencje.

Wszyscy cenią sobie Marię Skłodowską-Curie, a Kopernik podobno była kobietą. Jednak dane statystyczne mówią, że liczba kobiet w wielu dziedzinach nauki jest o wiele mniejsza niż mężczyzn. Zwłaszcza mało jest kobiet z tytułem profesorskim. Z tytułem doktora kobiet jest co prawda więcej, ale poziom zatrudnienia kobiet jako młodych asystentów na uczelni jest niewielki. Choć w ostatnich latach liczba kobiet, które otrzymały granty na badania, się zwiększyła, poziom ten jest nadal niski. Z raportu “Women for Science: Inclusion and Participation in Academies of Science” opublikowanego przez Południowoafrykańską Akademię Nauk (ASSAf) w lutym 2016 wynika, że średnio na 100 członków akademii nauk przypada… 12 kobiet. W Polsce jest to jedynie 4% (na 533 członków PAN przypadają 22 kobiety). Co jest przyczyną tych dysproporcji?