Myślenie

Możesz mieć problem z rozwiązaniem tej zagadki

Zadanie zostało stworzone przez Petera Cathcarta Wasona, amerykańskiego psychologa poznawczego. W latach 60. Wason wykorzystał je do przeprowadzenia pewnego eksperymentu. Wyniki pozwoliły odkryć nieznany dotąd w psychologii „efekt”. Za nim jednak odkryjemy jego tajemnice, zapraszamy do podjęcia wyzwania Wasona.

Zadanie jest bardzo proste. Na dole znajdują się trzy liczby, utworzone w oparciu o pewną regułę. Twoim zadaniem jest ją odkryć. Do wykorzystania zawsze masz trzy dowolne liczby. Możesz testować je tak długo, aż będziesz pewien/pewna jak to reguła.

Kosmici uratowali Świat

Ponad pół wieku temu młody adept psychologii Leon Festinger z Uniwersytetu Stanforda wraz z dwójką współpracowników wkupił się w łaski grupy osób przekonanych, że Świat skończy się 21 grudnia. Choć Świat nadal istnieje to doświadczenia zebrane w trakcie tej obserwacji zainspirowały rzesze psychologów do przeprowadzenia ponad trzech tysięcy badań poświęconych zagadnieniu dysonansu poznawczego i samousprawiedliwiania.

Festinger inflitrował sektę, której liderka (o pseudonimie Pani Keech) twierdziła, że tylko jej członkowie będą uratowani przed zagładą 21 grudnia za pomocą statków kosmicznych transportujących wyznawców w bezpieczne miejsce. Liderka sekty, jak to zwykle bywa, silnie uzależniła swoich wyznawców od głoszonych objawień i wielu z nich porzuciło pracę, rozdawało swój majątek i wydawało ostatnie oszczędności oczekując końca Ziemi jaką znali (ostatecznie kto potrzebowałby ziemskich dolarów w Kosmosie?). Pozostali samotnie pogłębiali się w rezygnacji w oczekiwaniu nieuchronnego końca.

Radosny galop myśli

Nie ma nic zaskakującego w stwierdzeniu, że to, o czym myślimy, ma wpływ na nasz nastrój. Rozmyślanie o udanej randce u większości ludzi (zwłaszcza tych owładniętych pokwitaniową burzą hormonów) wywołuje uczucia pozytywne, zaś myśl o wiosennych porządkach domowych niejednego wpędza w przygnębienie. Okazuje się jednak, że nie tylko treść myśli, ale także tempo w jakim myślimy może mieć wpływ na nasz nastrój. Taka tezę udowadniają psychologowie Emily Pronin z Princeton University i Daniel Wegner z Harvard University.

Na trop badania zależności między szybkością myślenia a nastrojem zaprowadziła badaczy obserwacja pacjentów w szpitalu psychiatrycznym. Przyglądali się osobom cierpiącym na zaburzenia hipomaniakalne, potocznie zwane manią*.

Jak dziś pamiętam, że...

Badanie opublikowane na łamach Personality and Social Psychology Bulletin dowodzi, iż łatwość z jaką wydobywamy z pamięci argumenty do poparcia naszych przekonań ma związek z ich skrajnością.

Naukowcy Ap Dijksterhuis z Uniwersytetu w Nijmegen, Neil Macrae z Uniwersytetu St. Andrews i Geoffrey Haddock z Uniwersytetu Exeter sprawdzali czy poczucie łatwości lub trudności w przypominaniu sobie stereotypowych informacji decyduje o tym, w jakim stopniu korzystamy później ze stereotypów przy ocenie osób.

93 studentów wypełniło skalę “Współczesnego Seksizmu” co posłużyło naukowcom do podziału badanych na trzy grupy (nisko, średnio i bardzo uprzedzonych). Następnie badani mieli za zadanie wymienią 3 lub 8 cech, względem których mężczyźni i kobiety różnią się od siebie. Później proszono badanych o wyobrażenie sobie typowej sekretarki (zawód stereotypizowany) i zapisanie tego jak wygląda typowy dzień jej pracy, zainteresowania, ubiór czy styl życia. Na koniec eksperymentatorzy pytali jak łatwo było badanym skompletować listę trzech lub ośmiu różnic międzypłciowych. Po zakończeniu eksperymentu, dwójka sędziów nie znających hipotez oceniała zawartość notatek badanych pod kątem ich zgodności ze stereotypem sekretarki.

Szanse na zdrowie

Co jest bardziej prawdopodobne: śmierć w wyniku zatrucia wąglikiem, choroby wściekłych krów czy ataku astmy? Doktor Ralph Hertwig ze szwajcarskiego University of Basel udowadnia, że to w jaki sposób szacujemy swoje przyszłe zdrowie zależy od wykorzystywanych strategii myślowych. Badania Hertwiga wskazują, że ludzie przeważnie nie mylą się co do własnych szans na zachorowanie na określona chorobą, o ile nie polegają na raportach medialnych, a jedynie na przypadkach zachorowań wśród ludzi, których znają.

Pomyśl drugi raz

Pierwsze słowo do dziennika, drugie słowo… BŁĄD! Najnowsze badania sugerują, że powszechne przekonanie, zgodnie z którym nie powinno poprawiać się raz udzielonych odpowiedzi w teście wyboru, jest błędne. Wyobraź sobie, że wypełniasz test wyboru. Pierwsze pytanie daje cztery możliwości odpowiedzi: A, B, C i D. Instynktownie zaznaczasz odpowiedź D. Pod koniec testu nachodzą Cię jednak wątpliwości. Zastanawiasz się, czy prawidłową odpowiedzią nie jest przypadkiem A. Co teraz?

Pozostać przy pierwszym wrażeniu czy uwzględnić wątpliwości i zaznaczyć odpowiedź, która po głębszym przemyśleniu wydaje się prawdopodobna? Mądrość ludowa mówi o trafności pierwszych odczuć (“Pierwsze słowo do dziennika…”), a i wykładowcy zachęcają do tego rodzaju taktyki. Twierdzą bowiem, że często studenci zmieniają odpowiedź dobrą na złą. Dziś większość egzaminów ma formę testów, często są to testy wyboru. Podczas ich wypełniania pojawiają się wątpliwości. Co zrobić? Zmienić pierwszą odpowiedź czy nie? Takie katusze przeżywają studenci podczas większości egzaminów. Badania amerykańskich naukowców mają więc znaczenie praktyczne.

Szybkie myślenie poprawia nastrój

Emily Pronin z Princeton i Daniel Wegner z Harvardu zbadali w jaki sposób samo tempo myślenia może wpływać na nastrój. Co ciekawe już sama szybkość z jaką myślimy może poprawiać nasze samopoczucie niezależnie od treści jakie napływają nam do głowy.

Badacze eksperymentalnie manipulowali tempem w jakim badani czytali ciąg zdań. Połowa badanych czytała je w bardzo szybkim tempie a połowa bardzo wolnym. Następnie wypełniali kwestionariusze oceniające ich nastrój, napięcie, samoocenę itp. Dodatkowo, połowa badanych czytała zdania, które pogarszały nastrój (np. “Chcę iść spać i już się nie obudzić”) a połowa czytała zdania, które polepszały nastrój (“Hurra, czuję się świetnie”).