Myślenie

PSYCHOLOGIA

Radykalizm wpływa na logikę

Redakcja · 3 stycznia 2013

Czy światopogląd wpływa na logikę myślenia? Czy radykalizm poglądów z wiekiem wpływa na sprawność umysłu? Joanna Sztuka z SWPS wykazała, że osoby o radykalnych poglądach, bez względu na ich treść, popełniają innego rodzaju błędy logiczne niż osoby o umiarkowanych poglądach. Jak się okazało, autorytarne poglądy i wiara w teorie spiskowe najbardziej sprzyjają błędom w logicznym myśleniu.

Aby odpowiedzieć na te pytania, w ramach swojej pracy doktorskiej, Sztuka przebadała 242 osoby za pomocą specjalistycznego programu komputerowego, w którym ankietowani określali swój światopogląd, a następnie odpowiadali, czy podane stwierdzenia są logiczne lub nie. Innowacyjne badania pokazały, że poglądy polityczne wpływają na logikę myślenia, a stopień zniekształcenia dedukcji zależy od siły światopoglądu. Osoby o umiarkowanych poglądach lepiej rozwiązują zadania logiczne, w których treść jest zgodna z ich przekonaniami. Więcej błędów popełniają przy zadaniach, których treść przeczy ich poglądom. Osoby radykalne wykazują przeciwną tendencję: lepiej radzą sobie z zadaniami o treści niezgodnej niż zgodnej z własnymi przekonaniami. – Osoby głęboko przekonane o spisku masonów lepiej rozwiązywały sylogizmy, których wnioski twierdziły, iż wszystkie grupy masońskie są jedynie legendą. Więcej błędów popełniali (np. twierdzili, że wniosek był prawidłowy, mimo iż nie wynikał logicznie z przesłanek), gdy wnioski wspierały ich przekonania o tym, że wszystkie grupy masońskie pragną władzy – komentuje dr Joanna Sztuka. – Wyjaśnieniem tego nieoczekiwanego rezultatu może być szczególne wyczulenie osób radykalnych na treści sprzeczne z ich poglądami. Gdy tylko pojawiają się stwierdzenia sprzeczne z ich sądami zapala im się tzw. „czerwona lampka”, która zmusza do bacznego wytężenia uwagi. W przypadku, gdy stwierdzenia są zgodne z ich przekonaniami, ich czujność jest uśpiona, efektem czego jest większa liczba błędów – dodaje autorka.

PSYCHOLOGIA

Co nas brzydzi?

Bocian Konrad · 14 stycznia 2013

Do tej pory udowodniono, że nieetyczne zachowania spostrzegane są jako nieczyste i motywują ludzi do fizycznego oczyszczenia. Michał Parzuchowski, Konrad Bocian i Wiesław Baryła1 z sopockiego wydziału Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej przekonują, że wystarczy pomyśleć o niemoralnym zachowaniu drugiej osoby, aby produkty czyszczące stały się nam bardziej potrzebne.

W pierwszym eksperymencie badacze poprosili 30 mężczyzn i 30 kobiet o wyobrażenie sobie najdokładniej jak potrafią jednej z trzech osób: pedofila, sekretarki lub zakonnika. Po upływie 5 minut i wypisaniu przez uczestników sześciu charakterystycznych cech przywoływanej w pamięci osoby, zaproszono je do badania marketingowego. W czasie jego trwania badane osoby oceniały w jakim stopniu pożądają każdego z dziesięciu przedstawionych im produktów. Na przykład w grupie przedmiotów czyszczących znalazł się żel pod prysznic Nivea, proszek do prania Ariel czy płyn do mycia szyb Clin. W grupie kontrolnej pojawił się ketchup Heinz, karteczki samoprzylepne Post-it, a także marker permanentny Staedtler. Na koniec uczestnicy wypełniali kwestionariusz mierzący poziom ich samooceny oraz przypisywali sobie cechy moralne.

PSYCHOLOGIA

Mów a znajdziesz

mosowiecka · 5 stycznia 2012

Czy zdarza ci się głośno myśleć? Już nie musisz się tego wstydzić – to pomaga w myśleniu! Wykazali to Gary Lupyan z University of Wisconsin-Madison i Daniel Swingley z University of Pennsylvania (i opisali na łamach „Quarterly Journal of Experimental Psychology”).

Naukowcy poprosili uczestników eksperymentu, aby wśród 20 obrazków odszukali jeden konkretny. Okazało się, że osoby, które podczas szukania powtarzały nazwę przedstawionego na rysunku przedmiotu, odnajdywały go szybciej niż te, które szukały w ciszy. Kiedy jednak obiekt był nietypowy, czas poszukiwań się wydłużał. Można to dość łatwo wytłumaczyć: szukając owocu, bez trudu wskażemy jabłko, ale więcej trudności sprawi nam zaklasyfikowanie do tej kategorii granatu. Wnioski płynące z ustaleń badaczy są więc wyjątkowo czytelne: jeśli zgubicie klucze do auta w domowym bałaganie, powtarzanie na głos ich nazwy ułatwi poszukiwania prototypowego przedstawiciela wszystkich znanych wam kluczy.

PSYCHOLOGIA

Alkohol zwiększa kreatywność

Bocian Konrad · 26 stycznia 2012

Co łączy Beethovena, Poe, Hemingwaya, Pollocka i Sokratesa oprócz tego, że ich twórczość wywarła ogromny wpływ na kolejne pokolenia myślicieli, pisarzy, muzyków oraz całe rzesze innych artystów? Według niektórych teorii - alkohol, który był podstawowym paliwem napędzającym ich wyjątkową kreatywność.

Aby sprawdzić, czy kulturowe przekonanie o dobroczynnym wpływie alkoholu na proces twórczy jest czymś więcej niż tylko literacką fikcją, Andrew Jarosz razem z zespołem z Univeristy of Illinois w Chicago zaprosili 40 zdrowych mężczyzn i połowie z nich pozwolili się napić. Pozostali panowie znaleźli się w grupie kontrolnej.

PSYCHOLOGIA

Poza schematem

mosowiecka · 8 stycznia 2012

Najlepsze i najbardziej oryginalne pomysły powstają, kiedy człowiek niczym się nie ogranicza i wychodzi poza schematy. Badania, których wyniki opublikowao niedawno w przeglądzie „Psychological Science”, dowodzą, że to wychodzenie poza schematy może być interpretowane w sposób dosłowny.

W jednym z badań osoby siedzące w kartonowym pudle wypadały dużo gorzej w późniejszych testach kreatywnego myślenia od uczestników nieograniczonych czterema ścianami kartonu. Wykazano też, że osoby, które swobodnie chodziły po sali i nie trzymały się linii narysowanej na podłodze przez eksperymentatorów, tak więc dosłownie wychodziły poza narzucony schemat, układały następnie ciekawsze budowle z klocków Lego od osób, które siedziały w jednym miejscu albo sztywno trzymały się wyznaczonej trasy. „Potwierdziliśmy związek kreatywności z ruchem ciała, znajdujący także odzwierciedlenie w metaforycznych wyrażeniach używanych w języku potocznym” - tłumaczy autorka badań, dr Angela Leung z Singapore Management University. Nadszedł więc czas, aby zostawić auto w garażu i urozmaicić codzienną drogę do pracy, a szef doceni nasze pomysły!

CZY WIESZ, ŻE?

Każde dziecko jest naukowcem!

mparzuchowski · 18 stycznia 2011

Każdy kto obserwował zachowanie dwulatka, wie, że taki malec więcej wie i rozumie niż potrafi wyrazić. Nie doceniamy jednak w pełni jak bardzo racjonalne potrafią być 18-miesięczne dzieci. W jaki sposób maluchy tworzą wiedzę na temat tego co myślą i czują inne osoby?

Jak się okazuje, dzieci postawione w sprzyjających okolicznościach, zachowują się jak naukowcy - sceptycznie analizują kolejne kroki dowodzenia, stawiają i testują hipotezy na temat zasad działania otaczającego je Świata. Barwny opis przeprowadzanych przez profesor Alison Gopnik eksperymentów, zawiera poniższe nagranie.

PSYCHOLOGIA

Jak język wpływa na myślenie?

natalia · 7 stycznia 2011

Wyobraź sobie, że miasto w którym mieszkasz nie jest bezpieczne. Wzrasta poziom przestępczości, a kradzieży i napadów odnotowuje się trzy razy więcej niż w przeciągu ostatnich trzech lat. Co w takim wypadku powinny zrobić władze miasta? Zatrudnić więcej policjantów i tym samym rozwinąć system więziennictwa, czy raczej wymyślić program profilaktyczny, który edukowałby młodzież już od najmłodszych lat szkolnych?

Okazuje się, że odpowiedzi na te pytania kryją się za metaforą, której użyto w opisie problemu. Lera Boroditsky i Paul Thibodeau z Uniwersytetu Stanford udowodnili, że sposób mówienia o jakimś zjawisku ma ogromne wpływ na to, jak je zrozumiemy. Ma to miejsce szczególnie wtedy, gdy mamy do czynienia ze złożoną i abstrakcyjną ideą.W opisie takich zjawisk najłatwiej użyć metafor, gdyż pozwalają na zestawienie różnych kontekstów poprzez stworzenie związków frazeologicznych o innym znaczeniu, niż dosłowny sens wyrazów. Ten mechanizm umożliwia ludziom skorzystanie z nowych sposobów patrzenia i dzięki temu możliwości zrozumienia i wytłumaczenia symbolicznego sensu.

CIEKAWOSTKI

Konkretne metafory

mparzuchowski · 4 stycznia 2010

Metaforyczne sformułowania takie jak „zimny człowiek” czy „ciężka kwestia” pomagają nam szybciej rozumieć pojęcia nieobserwowalne w naturze, ale co ciekawe, skutkują również dosłownym rozumieniem znaczenia z powiązanym zachowaniem.

Coraz więcej wyników badań przekonuje, że wybrany ruch ciała może być powiązany z reprezentacją poznawczą relewantnych ocen, postaw lub emocji oraz że wzbudzenie odpowiedniego gestu może skutecznie modyfikować sposób przetwarzania informacji. W ubiegłym roku holenderscy badacze pod kierunkiem Nilsa Jostmanna na łamach przeglądu Psychological Science dowiedli, że osoby, które trzymały dociążoną podkładkę pod ankietą (podkładka miała podwójne dno, przez co wypełniana ankieta rzeczywiście była cięższa niż w grupie kontrolnej) nadawały większą wagę przedmiotowi badania, zadanie było dla nich ważniejsze i na jego rozwiązanie poświęcali więcej wysiłku. Inne wyniki badań dokumentują prawdziwość dosłownego znaczenia metafory „zimnej osoby” - studenci siedzący w niewielkiej odległości od innych szacują temperaturę panującą w pomieszczeniu jako wyższą niż ci, którzy siedzą dalej od innych. Gesty, ruchy ręką czy odpowiednie ułożenie dłoni mogą wpływać na treść myśli i emocje, jakie człowiek przeżywa. W jednym z eksperymentów Gary Wells i Richard Petty pokazali, że potakiwanie głową podczas słuchania komunikatu perswazyjnego prowadziło do bardziej pozytywnych postaw względem prezentowanych treści w porównaniu z sytuacją, w której badani wykonywali głową ruchy zaprzeczające. Podobnie w badaniach, które prowadziłem z dr Aleksandrą Szymków-Sudziarską, w których pokazaliśmy, że dopasowanie mimiki do emocjonalnego zabarwienia informacji istotnie polepsza ich zapamiętanie. Uczestnicy badań Thomasa Schuberta, którzy pod pretekstem gry w nożyce-papier-kamień byli proszeni o trzymanie zaciśniętej pięści nabywali poczucia większej siły. W innym eksperymencie badani, którzy trzymali wyprostowany kciuk (gest O.K.) skłonni byli sądzić, że wieloznaczny opis zachowań osoby, który czytali w trakcie wykonywania gestu, bardziej świadczy o jej pozytywach niż osoby z grupy kontrolnej, które nie wykonywały tego gestu.

BIOLOGIA

Czy zwierzęta mają przeżycia duchowe?

michalk · 17 stycznia 2010

Im lepiej poznajemy świat zwierząt pozaludzkich, tym więcej znajdujemy w nim podobieństw do naszych zachowań. Nieobce są im cierpienie, poczucie humoru, zdolność wytwarzania narzędzi i świadomość własnego istnienia. Kolejne odkrycia z dziedziny etologii, nauki o zwierzęcym zachowaniu, każą nam zrewidować nasz stosunek do naszych mniejszych braci. Jednym z bastionów naszego poczucia wyjątkowości wydaje się być ludzka religijność i zdolność do doświadczania przeżyć duchowych. Czy jest to prawomocne?

Głęboko w sercu lasu, dorosły samiec szympansa zmierza w stronę majestatycznych wodospadów. Jego sierść jeży się delikatnie, co znamionuje podekscytowanie. W miarę jak zbliża się do celu a huk spadającej wody staje się coraz głośniejszy, tempo jego kroków przyśpiesza. Sierść staje się całkowicie zjeżona. Gdy dociera do strumienia, stając u stóp wodospadu, rozpoczyna swoje przedstawienie. Staje wyprostowany i, kołysząc się z nogi na nogę, tupie, brodząc w płytkiej, lecz bystrej wodzie. Podnosi z dna duże kawałki skał i ciska nimi dookoła.  Taki zapamiętały taniec trwać może nawet piętnaście minut. Innym razem wspina się na pnącza zwisające z drzew rosnących u szczytu wodospadu i buja się na nich, w tę i z powrotem, przez mgiełkę rozpryskującej się wody. Niekiedy szympans siada później na kamieniu, długo wpatrując się w spadającą wodę.

CIEKAWOSTKI

Dlaczego psychologia jest nauką? cz. 1 – psychologia potoczna

Bocian Konrad · 11 stycznia 2010

Rozpoczynamy cykl, który odsłoni przed Wami tajemnice psychologii naukowej. Nie jest to zadanie łatwe, ponieważ każdy w pewnym sensie jest psychologiem. W końcu jest to dziedzina nauki, której podstawowym zagadnieniem jest człowiek i jego zachowanie (Tomaszewski, 1975). Stąd pewnie przekonanie, że ufając zdrowemu rozsądkowi, jesteśmy w stanie bezbłędnie zrozumieć ludzką naturę.

Niestety opieranie sądów na zdrowym rozsądku do najlepszych metod nie należy i z nauką niewiele ma wspólnego. Na początku musimy wiedzieć co dzieli logikę i rozsądek dzięki wikipedii: