Kreatywność

Wybuch gniewu – lawina twórczych pomysłów

Denerwują cię złośliwe uwagi współpracowników na temat zadania, które właśnie wykonałeś? Obróć to na swoją korzyść! Holenderscy badacze udowodnili, że doświadczanie wybuchu czyjegoś gniewu może wpływać dobroczynnie na naszą kreatywność. O wynikach swoich badań opowiadają na łamach Journal of Experimental Social Psychology.

Na temat interpersonalnych skutków wyrażania gniewu przeprowadzono już wiele badań. Najczęściej eksplorowane obszary dotyczyły jednak konfliktu i negocjacji, gdzie między partnerami toczy się zaciekła rywalizacja. Gerben Van Kleef, Christina Anastasopoulou i Bernard Nijstad podeszli do problemu zupełnie inaczej: postanowili sprawdzić, jak zachowa się odbiorca gniewu, kiedy zadanie będzie wymagało zarówno współpracy, jak i kreatywności. Interesował ich nie tylko wpływ gniewu, ale również motywacja badanych, a dokładniej motywacja epistemiczna (ME). Ten szczególny rodzaj motywacji cechuje osoby, które zwykle dążą do dokładnego zrozumienia i przeanalizowania znaczenia sytuacji, w której właśnie się znajdują. Takie osoby są otwarte na różnorodne punkty widzenia; starają się też głębiej analizować otrzymywane informacje. Autorzy przewidywali, że gniew zadziała inaczej na osoby z niską i wysoką ME. Oglądanie rozgniewanego współpracownika powinno zmotywować osobę z wysoką ME do większego zaangażowania w zadanie oraz wspomóc jej twórczość. Natomiast na uczestnika z niską ME, gniew powinien wpłynąć zupełnie odwrotnie – zmniejszyć jego motywację i pogorszyć wyniki myślenia twórczego.

Pomysły na zlecenie

Kreatywne rozwiązywanie problemów nie jest łatwą sztuką. Jak przekonują badacze na łamach Personality and Social Psychology Bulletin, zadanie może ułatwić poproszenie o pomoc kogoś, kogo mało znamy.

Evan Polman i  Kyle J. Emich z New York University przeprowadzili cztery eksperymenty, w których uczestnicy w imieniu nieznanej im osoby zmagali się z różnymi zadaniami wymagającymi kreatywności. Okazało się, że namalowane rysunki oraz zaproponowane pomysły były o wiele bardziej kreatywne, gdy powstawały dla osoby innej niż sam twórca.

Kreatywne przywiązanie

Czy zdarza ci się czuć zagubionym i niepewnym, gdy nie ma przy tobie najbliższej osoby?  Czy może nie przejmujesz się tym, bo wiesz, że będzie przy tobie w potrzebie? Zespół naukowców z Izraela i USA sugeruje, że sposób, w jaki jesteśmy przywiązani wpływa na nasze zmagania z twórczym rozwiązywaniem problemów.

Styl przywiązania to pewien wzór oczekiwań, emocji i zachowań, wynikający z indywidualnej historii przywiązania. Składa się on z dwóch wymiarów. Wymiar lęku określa, jak bardzo martwimy się, że partner nie będzie dostępny w potrzebie, natomiast wymiar unikania – w jakim stopniu nie ufamy, że partner ma dobre intencje. Z każdego stylu przywiązania wynika stosowanie pewnych strategii radzenia sobie ze stresem. Osoby lękowe nadmiernie zabiegają o miłość i wsparcie partnera, a przywiązani unikająco postępują wręcz przeciwnie – dystansują się i tłumią swoje uczucia. Bezpiecznym stylem przywiązania cechują się te osoby, które w małym stopniu obawiają się, że w sytuacji kryzysowej zabraknie bliskiej im osoby. Wierzą również w dobrą wolę partnera. Tym samym uzyskują niskie wyniki na wymiarze lęku i unikania. Takie ustalenia płyną z teorii przywiązania Johna Bowlby’ego, która opisuje wpływ jakości relacji dziecka z matką na jego późniejsze funkcjonowanie. Istnieją dowody na to, że powstałe w dzieciństwie style przywiązania przenoszą się na romantyczne związki w dorosłości. Wykazano, że styl przywiązania zmierzony wśród 12-miesięcznych dzieci utrzymuje się na stałym poziomie aż do 21 roku życia.

Alkohol zwiększa kreatywność

Co łączy Beethovena, Poe, Hemingwaya, Pollocka i Sokratesa oprócz tego, że ich twórczość wywarła ogromny wpływ na kolejne pokolenia myślicieli, pisarzy, muzyków oraz całe rzesze innych artystów? Według niektórych teorii - alkohol, który był podstawowym paliwem napędzającym ich wyjątkową kreatywność.

Aby sprawdzić, czy kulturowe przekonanie o dobroczynnym wpływie alkoholu na proces twórczy jest czymś więcej niż tylko literacką fikcją, Andrew Jarosz razem z zespołem z Univeristy of Illinois w Chicago zaprosili 40 zdrowych mężczyzn i połowie z nich pozwolili się napić. Pozostali panowie znaleźli się w grupie kontrolnej.

Poza schematem

Najlepsze i najbardziej oryginalne pomysły powstają, kiedy człowiek niczym się nie ogranicza i wychodzi poza schematy. Badania, których wyniki opublikowao niedawno w przeglądzie „Psychological Science”, dowodzą, że to wychodzenie poza schematy może być interpretowane w sposób dosłowny.

W jednym z badań osoby siedzące w kartonowym pudle wypadały dużo gorzej w późniejszych testach kreatywnego myślenia od uczestników nieograniczonych czterema ścianami kartonu. Wykazano też, że osoby, które swobodnie chodziły po sali i nie trzymały się linii narysowanej na podłodze przez eksperymentatorów, tak więc dosłownie wychodziły poza narzucony schemat, układały następnie ciekawsze budowle z klocków Lego od osób, które siedziały w jednym miejscu albo sztywno trzymały się wyznaczonej trasy. „Potwierdziliśmy związek kreatywności z ruchem ciała, znajdujący także odzwierciedlenie w metaforycznych wyrażeniach używanych w języku potocznym” - tłumaczy autorka badań, dr Angela Leung z Singapore Management University. Nadszedł więc czas, aby zostawić auto w garażu i urozmaicić codzienną drogę do pracy, a szef doceni nasze pomysły!

Do kawy poproszę trochę hałasu

W pracy do kubka pobudzającej kawy powinniśmy zaaplikować sobie trochę… hałasu - pokazują najnowsze badania. Naukowcy na łamach Journal of Consumer Research dowodzą, że najlepsze pomysły wcale nie przychodzą w cichym i spokojnym domowym zaciszu.

Dociekliwy czytelnik powinien zapytać: zaraz, zaraz, ale czy hałas nie obniża produktywności rozpraszając naszą uwagę? Ravi Mehta z University of Illinois i jego koledzy w swoim artykule odpowiadają na to pytanie przewrotnie: “i właśnie o to chodzi!”. Psycholodzy tłumaczą, że hałas rozszerza zakres uwagi, a większa ilość docierających do nas różnorodnych bodźców sprawia, że jesteśmy bardziej kreatywni. Uruchamiamy skojarzenia nietypowe i myślimy bardziej abstrakcyjnie i twórczo (w sposób, który badacze określili jako “niepłynny” ang. processing disfluency). Inspiracją dla naukowców były badania, w których wykazano, że uczestnicy bardziej oryginalnie opisywali przedmiot, jeśli jego nazwa była napisana mniej czytelną czcionką (Alter & Oppenheimer, 2008). Podobnie jest z hałasem, a wielu ludzi lepiej pracuje, pisze czy uczy się, gdy w tle “przeszkadza” telewizor czy radio. Nie bez przyczyny mówi się, że “cisza najbardziej rozprasza”. Zatem jak głośno powinno być w miejscu pracy, żeby ludzie byli najbardziej kreatywni?

Kreatywność rodzi uprzedzenia

Jakie reakcje wywołują u odbiorców bardzo twórcze pomysły? Podziw? Szok? Akceptację? A może niepewni konsekwencji traktują je z dystansem? Z badań Muelerra wynika, że ludzie często nie tolerują nowych idei, nawet kiedy twórcze rozwiązanie problemu jest pożądanym celem i mogłoby wzbogacić efekt końcowy. To przestroga dla szczególnie niekonwencjonalnych twórców, których dzieła wywołują raczej opór i odrzucenie.

Bez twórczych pomysłów nauka, sztuka i medycyna stałyby w miejscu. To właśnie kreatywność jest cechą ocenianą bardzo pozytywnie i kojarzoną z wysokim poziomem inteligencji. Jednak, jak pokazuje wiele badań, kierownicy firm zazwyczaj wolą po prostu skutecznych pracowników, a rozwiązania użyteczne cenią wyżej niż wyjątkowo pomysłowe. Co ciekawe zapytani wprost mówią o kreatywności jako wielkim atucie wymagającym dalszego rozwoju. Jak wyjaśnić ten paradoks?

Narcyzm pomaga w świecie biznesu!

Badania psychologiczne pokazują, że osoby narcystyczne są świetne w przekonywaniu innych ludzi, że ich pomysły są kreatywne nawet, gdy są tylko przeciętne. Także grupy, w których jest zaledwie kilka osób narcystycznych tworzą lepsze rozwiązania niż te, w których nie ma żadnej takiej osoby. Czyżby miłość do siebie samego przekładała się na realny życiowy sukces?

Wydaje się, że narcyzm i kreatywność podążają tą sama ścieżką. Kreatywni ludzie bardzo często pożądają uwagi i zupełnie deprecjonują pomysły innych ludzi. Taki lekki narcyzm cechuje wielu artystów. Zakochanych w sobie i samozwańczych geniuszy, bezwzględnie sugerujących, że posiadają zdolności i pomysły, których nie mają inni. A czy oni rzeczywiście je mają? Naukowcy z Uniwersytetu Cornell – Jack Goncalo i Sharon Kim we współpracy z naukowcem z Uniwersytetu Stanford – Francisem Flynnem w jednym z badań połączyli w pary 76 studentów i poprosili jednego z partnerów o przedstawienie drugiemu partnerowi  historii do filmu, które ten miał ocenić pod względem kreatywności. Początkowo historie te nie były szczególnie oryginalne. Jedna z bardziej kreatywnych dotyczyła mafii rodzinnej prowadzonej przez młodą kobietę. Jednak, kiedy badacze podzielili uczestników ze względu na wyniki wypełnianego przez nich Narcystycznego Inwentarza Osobowości (Narcissistic Personality Inventory NPI) i poproszono o wymyślenie filmowej historii wyłącznie osoby o wysokim wyniki w tym teście, partnerzy oceniali te historie jako zdecydowanie bardziej kreatywne i zaskakujące niż te z pierwszej sesji. Dodatkowo badacze oceniali odpowiedzi partnerów na opowiadane im historie poprzez pytanie, jak bardzo oceniający zgadza się ze stwierdzeniem, że „To mało prawdopodobne, że ktoś mógłby wcześniej wymyślić historię podobną do tej”.

Dobroczynny wpływ koloru

Pomyślcie o dwóch kolorach - czerwonym i niebieskim. Jakie skojarzenia przychodzą Wam do głowy? Jeśli czerwony kojarzy się Wam z zakazami i ostrzeżeniami, a niebieski ze spokojem i otwartością to reagujecie tak samo jak uczestnicy badań Raviego Meht i Rui Zhu. W serii pomysłowych eksperymentów badacze udowodnili silny wpływ koloru na motywację, a także poziom wykonywanych zadań poznawczych.

Kolor, a dokładnie jego wpływ na procesy poznawcze fascynował psychologów od bardzo dawna, jednak wyniki wielu badań wykluczały się na tyle, że nie można było jednoznacznie określić działania konkretnych kolorów. właśnie dlatego autorzy postanowili wyjaśnić to zaskakujące zjawisko. W większości badań koncentrowano się na trzech kolorach - niebieskim, czerwonym i zielonym. W tym wypadku badacze postanowili wykorzystać tylko czerwony i niebieski, ponieważ są to barwy opozycyjne.

Teoretycy uważają, że znaczenia barw uczymy się przez skojarzenia. Codzienne doświadczenie uczy nas z jakimi informacjami lub zachowaniami powinniśmy kojarzyć konkretny kolor. Czerwony to przede wszystkim zagrożenie i błędy - pomyślcie o znakach albo pokreślonym przez polonistkę dyktandzie, gdy niebieski to otwartość i spokój - wyobraźcie sobie niebo lub ocean. Autorzy uważają, że tym konkretnym kolorom można przypisać rożne rodzaje motywacji. I tak czerwony powinien motywować nas do unikania i niechętnego podejmowania ryzykownych zachował oraz większej czujności. Niebieski natomiast motywuje nas do otwartości i zachęca do działania.

Szybciej, więcej, nieświadomiej

Ap Dijksterhuis oraz Loran Nordgren zaproponowali teorię, jakoby procesy nieświadome, razem z myśleniem świadomym, brały udział w podejmowaniu decyzji, kształtowaniu wrażenia, rozwiązywaniu problemów czy kreatywności. W różnych eksperymentach pokazują, że lepiej zdać się na nieświadome procesy myślowe przy podejmowaniu złożonych decyzji, a proste i szybkie zostawić świadomości.

Nieświadome i świadome myślenie różnią się poziomem złożoności i możliwością zawarcia w problemie większej ilości zmiennych. W jednym z eksperymentów przeprowadzonych przez psychologów, badani mieli wybrać jeden spośród 4 fikcyjnych apartamentów różniących się 12 aspektami, z czego jedno miejsce zamieszkania miało więcej negatywnych, a jedno więcej pozytywnych cech.