Kłamstwo

Kłamstwo w służbie szczerości

Pewnie chciałbyś, żeby Twoi znajomi mieli o Tobie dobre zdanie. Jak pokazać innym, że jesteśmy szczerą osobą? Pewnie najlepiej jest mówić prawdę. A gdy prawda jest zbyt piękna, żeby była prawdziwa? Czy wtedy, paradoksalnie, sprawimy lepsze wrażenie kłamiąc, niż będąc szczerym?

 Wyobraź sobie, że idealnie napisałeś egzamin, dostałeś 100% punktacji, po czym wykładowca zgubił egzaminy całej grupy! Prosi was, żebyście szczerze podali swoje wyniki. Możesz pomyśleć, że jeżeli powiesz, że dostałeś 100% wykładowca ci nie uwierzy a klasa pomyśli, że kłamiesz, aby dostać najlepszą oceną. Nad takimi sytuacjami pochylili się Shoham Choshen-Hillell, Alex Shaw oraz Eugene M. Caruso z The Hebrew University of Jerusalem. Artykuł z wynikami ich badań opublikowano w 2020 roku w czasopiśmie Journal of Experimental Psychology: General.

Recenzja "Wiecznego strapienia"

W spokojny sierpniowy wieczór wracałam wraz z córką i jeszcze jedną osobą znad morza. Tocząc się powoli w korku, toczyłyśmy niezwykle burzliwą dyskusję o pryncypiach. Przeważnie unikam rozmów na tematy polityczne przy dzieciach, jednakże teraz zareagować musiałam, bo owa współpasażerka zwróciła się do mej dziewięcioletniej córki słowami „a teraz musimy walczyć z jeszcze gorszą zarazą, z tęczową zarazą” i nie reagowała na moje prośby, by przestać. Rozmowa zaczęła podążać w dwóch zupełnie różnych kierunkach – ja przytaczałam argumenty z zakresu nauki, starałam się uruchomić w interlokutorce pokłady empatii (wszak wierzącą i praktykującą katoliczką jest), ona skupiała się na pomówieniach i zaprzeczeniu (być może i jakiś ksiądz wykorzystywał dzieci, ale homoseksualiści je sprzedają!).

Rozumienie innych rozwija umiejętność kłamania

Wyobrażanie sobie perspektywy drugiej osoby (teoria umysłu) to jedna z ważniejszych umiejętności społecznych jakie nabywamy w młodym wieku. Najnowsze badania dowodzą, że zdolność do kłamania (mijania się z prawdą odnośnie informacji, które są znane tylko z naszego punktu widzenia) korzysta z tego samego zestawu umiejętności. Ustalenia chińskich badaczy wskazują, że 3-latki poddane treningowi teorii umysłu szybciej i na dłużej opanowują zdolność mijania się z prawdą.

Xiao Pan Ding, wraz ze współpracownikami, zajęli się tym zagadnieniem. W tym celu zrekrutowali do badania grupę 3-latków, którzy nie nauczyli się jeszcze kłamać. Następnie połowa młodych uczestników wzięła udział w treningu teorii umysłu, w których uczyli się rozpoznawać różne stany psychiczne w różnych sytuacjach, a druga połowa została przypisana do grupy kontrolnej, gdzie uczyli się rozpoznawać właściwości fizyczne różnych przedmiotów.

Trzyletnie kłamczuchy

Zastanawialiście się kiedyś, w jakim wieku ludzie uczą się kłamać?

Angela Evans z Brock University i Kang Lee z University of  Toronto zaprosili do badania ponad sześćdziesięcioro dzieci w wieku dwóch i trzech lat (oczywiście razem z rodzicami). W ramach jednego z zadań każdy z maluchów znalazł się sam w cichym pomieszczeniu, w którym za jego plecami umieszczono zabawkę. Na nieszczęście małych uczestników osoba przeprowadzająca badanie zabroniła im podglądać, co to za zabawka, aż do momentu swojego powrotu.

Fantazje po kofeinie

100 miligramów kofeiny, czyli średnia zawartość filiżanki kawy, wystarczy, aby wywołać fałszywe wspomnienia – przekonują naukowcy na łamach „Journal of Cognitive Psychology”.

Caroline Mahoney z Tufts University razem z zespołem postanowiła sprawdzić, w jaki sposób kofeina wpływa na pamięć. 36 uczestników eksperymentu, którzy określili się jako sporadyczni użytkownicy kawy, zostało poproszonych o zapamiętanie serii różnych słów. Zaraz potem otrzymali do połknięcia kapsułkę, która zawierała 0, 100, 200 lub 400 miligramów kofeiny.

Wszyscy kłamią!

Czy to prawda, iż wszyscy kłamią, jak mawiał słynny doktor Gregory House? A jeśli jest tak w rzeczywistości, to dlaczego ludzie mówią nieprawdę? Kwestia naszej tendencji do delikatnego (a czasami zupełnie jawnego) naginania pewnych faktów nurtowała badaczy od dawna. Bez wątpienia kłamstwo jest obciążone pewnymi przykrymi konsekwencjami dla jednostki: to poważne zagrożenie dla własnego wizerunku.

Większość z nas nie lubi myśleć o sobie źle - czy ktoś przyznałby się otwarcie do bycia krętaczem i oszustem? Zachowanie pozytywnego wizerunku własnej osoby jest dla nas bardzo ważną kwestią i dlatego staramy się unikać sytuacji, kiedy mijamy się z prawdą. Nadal jednak zastanawiano się, czy ludzie raczej starają się unikać wygłaszania dużych, poważnych kłamstw mając na względzie ochronę swojego wizerunku, czy raczej nie chcą wzbudzać zbyt silnych podejrzeń ze strony innych.

Kłamcę poznasz po nosie

Kiedy bajkowy Pinokio kłamał, wydłużał mu się drewniany nos. Niestety ludzi nie demaskuje tak wyraźna charakterystyka. Kłamców nie demaskuje długość nosa… ale jego temperatura. Naukowcy z Uniwersytetu w Granadzie jako pierwsi zastosowali termografię w psychologii.

Termografia to technika oparta na pomiarze temperatury polegająca na rejestracji promieniowania cieplnego. Ta popularna metoda stosowana jest w przemyśle (w celu zabezpieczenia przed przegrzewaniem się urządzeń), budownictwie (szczelność izolacji budynków) i medycynie (diagnostyka). Termografia została opracowana na potrzeby wojska podczas II wojny światowej w USA w celu wykrycia wroga w ciemności (noktowizor).

Sekretny ciężar

Utrzymywanie tajemnicy można porównać do zmagania się z fizycznym ciężarem – przekonują psycholodzy na łamach najnowszego numeru „Journal of Experimental Psychology: General”.

W czterech eksperymentach, przeprowadzonych przez Michela Slepiana z Tufts University oraz jego współpracowników, osoby badane myślały o swoich małych albo dużych sekretach, a następnie ocenieały trudność wykonania wybranych ćwiczeń fizycznych. Jak się okazało, uczestnicy badania wydobywający z pamięci poważne tajemnice zachowywali się w drugiej części zadania tak, jakby przed momentem założyli ciężki plecak - w porównaniu do grupy myślącej o błahych sekretach oceniali wzniesienia jako bardziej strome, wyobrażone dystanse jako odleglejsze, a zadania fizyczne jako wymagające większego wysiłku. Oznacza to, że wspominanie ukrywanej zdrady może dosłownie ciążyć nam na sumieniu - podsumowuje wyniki swoich badań Michel Slepian.

Prawda zapisana na twarzy

Już w 1872 roku Karol Darwin sformułował hipotezę, że ekspresje mimiczne są uniwersalne i wiernie odzwierciedlają doświadczane przez człowieka emocje. Teza nie spotkała się z ciepłym przyjęciem - większość uczonych twierdziła, że wzorzec ekspresji emocjonalnej ma źródła kulturowe. Darwin zaś dowodził, że ludzie wyrażają emocje w bardzo zbliżony sposób, niezależnie od ich rasy, kultury czy religii. Musiało minąć wiele lat aby naukowcy zgodzili się z większością argumentów autora teorii ewolucji.

Historia pewnego oszusta

Wspominałem w październiku zeszłego roku o profesorze Hwangu Woo-Suku, w kontekście wyroku koreańskiego sądu skazującego go za fałszerstwa, których dopuścił się na polu nauki. Hwang Woo-Suk jest być może najbardziej znanym współczesnym naukowcem oszustem, lecz nie wynika to ze skali oszustwa, ale raczej z faktu, że badania prowadził w dziedzinie niezwykle kontrowersyjnej i przyciągającej uwagę nie tylko świata naukowego, ale też wielu laików – w dziedzinie klonowania, jak twierdził, ludzi.