Geny

O genetycznych podstawach uzależnienia od alkoholu

Dzisiejszy wpis dotyczy genetycznych uwarunkowań uzależnienia od alkoholu oraz zastosowania podejścia analitycznego o nazwie randomizacja mendlowska. Okazją zaś niedawna publikacja w Nature Neuroscience autorstwa Zhou i współpracowników (https://go.nature.com/2XbeodC).

Wspomniani badacze dokonali meta-analizy całościowych genomowych badań asocjacyjnych (GWAS) dla uzależnienia i problemowego używania alkoholu. Analizy objęły łącznie dane genetyczne i fenotypowe pochodzące od ponad 435 tysięcy osób pochodzenia europejskiego. Wśród genów powiązanych z alkoholizmem znalazły się dobrze już znane nauce — jak te kodujące podjednostki dehydrogenazy alkoholowej, odpowiedzialnej za przekształcanie etanolu w aldehyd octowy, ale również takie, które nie były dotychczas wiązane z tym fenotypem. Wśród tych ostatnich znalazł się na przykład gen fukozylotransferazy 2 (FUT2), którego zmienność jest związana z podatnością na zakażenie różnymi patogenami np. bakterią Helicobacter pylori czy ze skłonnością do wystąpienia choroby Crohna (https://bit.ly/2yE8iZI).

Geny źródłem szczęścia w związku?

Od paru lat można zaobserwować wzrost liczby rozwodów i malejącą liczbę małżeństw. W dzisiejszych czasach wydaje się, że instytucja małżeństwa traci powoli swój prestiżowy status - partnerzy coraz częściej nie decydują się na sformalizowanie związku a kiedy to się już dzieje, częściej się rozwodzą. Czy dzisiaj jesteśmy mniej zadowoleni z naszych partnerów? A może to geny dzisiejszych partnerów mieszają w całym tym równaniu?

Odpowiedzi na to pytanie może dostarczyć badanie Joan Monin i współpracowników z Yale University. Przebadali oni 178 małżeństw (łącznie 356 osób) w wieku od 37 do 90 lat. Każdy uczestnik poproszony został o wypełnienie ankiety, w której pytano o poczucie satysfakcji z małżeństwa i poczucie bezpieczeństwa w związku. Każdy uczestnik dostarczył również próbki śliny aby badacze mogli sprawdzić ich genotyp. Analiza tak zebranych danych wykazała, że jeśli chociaż jeden partner miał specyficzny zestaw genów zwany genotypem GG, to para deklarowała istotnie większą satysfakcję ze związku i większe poczucie bezpieczeństwa.

Tatuaż jest oznaką... dobrych genów?

Tatuaże i piercing w nietypowych miejscach przestały być domeną określonych grup społecznych. Co sprawia, że decydujemy się na taki sposób wyrażenia samych siebie? Polscy naukowcy, próbując odpowiedzieć na to pytanie, postawili dwie przeciwstawne i niezwykle intrygujące hipotezy: ma to związek z podświadomą chęcią ukrycia asymetrii ciała albo wręcz przeciwnie – z chęcią pochwalenia się dobrymi genami.

Sławomir Koziel, Weronika Kretschmer oraz Bogusław Pawłowski z Uniwersytetu Wrocławskiego i Polskiej Akademii Nauk założyli, że o biologicznej jakości danego osobnika świadczy symetria jego ciała – im większa symetria, tym lepsze geny (patrz żółta ramka poniżej). Odstępstwa od symetryczności określa się za pomocą współczynnika FA (z ang. fluctuating asymmetry), który opiera się na porównaniu pomiarów danej części ciała po prawej i po lewej stronie. Gdy pomiary są do siebie zbliżone, współczynnik FA jest niski, natomiast im bardziej od siebie odbiegają, tym bardziej FA wzrasta. Zatem niskie FA świadczy o dużej symetrii, wysokie – o małej.

Wikingowie porwali Indiankę?

W genach 80 mieszkańców Islandii genetycy znaleźli linię DNA mitochondrialnego, która występuje wyłącznie u rodowitych mieszkańców Ameryki i Azji Wschodniej.

Hiszpańscy i islandzcy naukowcy myśleli początkowo, że jest to współczesna domieszka genetyczna związana z migracjami do Islandii mieszkańców Azji. Jednak po przeanalizowaniu rodowodów czterech rodzin okazało się, że wszystkie w pierwszej połowie XVIII w. miały przodków w tym samym regionie Islandii.

Badacze uważąją, że linia genetyczna (fachowo podklad haplogrupy) najpewniej pochodzi od jednej mieszkanki Ameryk i dostała się do Islandii w wyniku wikińskich rejsów do Ameryki Północnej. Tym samym linia genetyczna oznaczona symbolem C1e stała się kolejnym dowodem na to, że żeglarze ze Skandynawii wyprzedzili Kolumba o kilka stuleci.

Liberalny gen

Już od jakiegoś czasu badamy związki pomiędzy poglądami politycznymi a czynnikami genetycznymi, jak również środowiskiem dorastania. Badania na bliźniętach jednojajowych pozwalały wysnuwać wnioski o odziedziczalności kierunku i nasilenia określonych poglądów politycznych. Podobnie jak na innych frontach debaty geny czy wychowanie, i tutaj prawda leży gdzieś pomiędzy skrajnymi stanowiskami. W nielicznych wypadkach jesteśmy jednak w stanie wskazać konkretne geny, w konkretnych warunkach, odpowiadające za konkretne predyspozycje. Wiele wskazuje jednak na to, że znaleźliśmy kandydata na gen kształtujący postawy liberalne. Sam gen oczywiście nie wystarcza. Potrzeba do tego jeszcze jak najwięcej przyjaciół.