Fakenews

Jaki czynnik pomaga rozpoznawać fake newsy?

Czy zastanawiałaś/eś się dlaczego niektórzy Twoi znajomi udostępniają fake newsy? Czemu niektórzy z nich zdają się być bardziej podatni na dzielenie się wiadomościami “nie z tej Ziemi”? Najnowsze badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii sugerują, że inteligencja emocjonalna jest znaczącym predyktorem poprawnego oceniania prawdziwości treści przekazywanych w mediach społecznościowych.

W falach powiadomień i relacji często można natknąć na fake news, czy to w postaci całkowicie stworzonych, fikcyjnych informacji po wiadomości tylko zmodyfikowane o treści nieprawdziwe. Nie od dzisiaj wiadomo, że taki rodzaj informacji zwraca naszą uwagę, ponieważ jest nasiąknięty emocjami, uderza w nasze przekonania, opinie, w związku z tym często się o tym rozmawia, a tym bardziej w wirtualnej przestrzeni, gdzie łatwo się podzielić naszymi odczuciami w szybki i bezwysiłkowy sposób. Fake newsów nie można w całości usunąć z internetu, dlatego badacze zastanawiają się, jak skutecznie je zidentyfikować oraz jakie cechy i umiejętności mogą nam w tym pomóc. Takie pytanie postawili sobie naukowcy z University of Glasgow - Stephanie Preston, Anthony Anderson, David J. Robertson, Mark P. Shephard i Narisong Huhe. Zajęli się dokładniej sprawdzeniem, czy wyższy poziom inteligencji emocjonalnej (pomagający lepiej rozpoznać i rozumieć oraz regulować emocje), będzie sprzyjał efektywniejszemu wychwytywaniu fake newsów. Inteligencja emocjonalna powinna ułatwiać opanowanie emocji (wywoływanych przez fake newsy), dzięki czemu odbiór dowolnej informacji powinien być bardziej analityczny i opierać się na analizie treści, a nie na wrażeniu emocjonalnym.

Jak oczyścić media społecznościowe z fake newsów?

Masz wrażenie, że każdego dnia zalewa Cię fala dezinformacji? Brakuje Ci łatwego i szybkiego dostępu do wiarygodnych źródeł wiadomości na temat tego, co aktualnie dzieje się na świecie? W najnowszych badaniach opublikowanych w Frontiers in Psychology zidentyfikowano siedem praktyk służących do skutecznego przekazywania wiadomości w mediach społecznościowych!

Szybkie tempo, w jakim społeczność naukowa odkrywa nowe fakty na temat COVID-19, stworzyło w społeczeństwie potrzebę otrzymywania regularnych, łatwo dostępnych i dokładnych informacji. Zmiany, jakie dokonały się w naszym życiu w ostatnim czasie, miały ogromny wpływ na nasze zachowania, w tym na to, gdzie poszukujemy informacji. Ostatnie badanie pokazują, że aż 40% ludzi odwiedza media społecznościowe częściej w poszukiwaniu wiadomości niż przed COVID-19. Media społecznościowe dają możliwość niemal natychmiastowego rozpowszechniania wiadomości. Jest to również okazja do głębszego zrozumienia błędnych przekonań na temat COVID-19 i informacji, których oczekuje społeczeństwo. Wiedza o tym, jak tworzyć skuteczne komunikaty w mediach społecznościowych, jest niezbędna, aby kierowąć uwagę opinii publicznej na rzetelne opracowania i ograniczyć zakres dezinformacji.

Na mnie to nie działa, ale…

Lubimy uważać, że jesteśmy lepsi od innych - że to co zrobiłby “przeciętny Polak” nas nie dotyczy. W tym myśleniu nie przeszkadzają nam ani logiczne argumenty, ani naukowe statystyki. Podświadomie czujemy, że w eksperymencie Milgrama nie razilibyśmy ludzi prądem czy, że zamknięci w więzieniu profesora Zimbardo zachowalibyśmy empatyczne odruchy. To samo tyczy się zdolności poznawczych - przeceniamy naszą pamięć, uwagę, a nawet inteligencję.

To złudzenie ponadprzeciętności (Hoorens, 1993) stało się dla naukowców z Teksasu bazą do stworzenia badań dotyczącego chęci cenzurowania filmów o płaskiej Ziemi na portalu YouTube (Landrum, Olshansky, 2020). Fundamentem eksperymentu było przekonanie, że ludzie będą uznawać pseudonaukowe treści za niebezpieczne nie dla siebie, a dla reszty społeczeństwa. Takie przekonanie o większym wpływie przekazów medialnych na innych niż na siebie samego określane jest jako percepcja trzeciej osoby (third-person perception, TPP), a konsekwencje tej percepcji, takie jak wezwania do cenzury, nazwać można efektem trzeciej osoby (third-person effect, TPE).

Konsekwencje teorii spiskowych na temat COVID-19

Od pierwszego przypadku zachorowania na COVID-19 w Polsce minie niedługo pół roku. Nadal nie wiadomo, jak długo wirus pozostanie z nami. Część ekspertów twierdzi, że druga fala zachorowań jest nieunikniona, a niektórzy, np. belgijski wirusolog Steven van Gucht twierdzą wręcz, że już trwa.

Pandemia COVID-19 zaowocowała wieloma fakenewsami i teoriami spiskowymi dotyczącymi źródeł pochodzenia koronawirusa. W internecie bez trudu można trafić np. na pogłoski, jakoby pandemia koronawirusa była spowodowana przez nadajniki 5G lub przez celowo przygotowana przez chińskich naukowców, jako broń biologiczna. WHO, podkreślając, jak poważnym problemem są niesprawdzone informacje, twierdzi wręcz, że obecnie zmagamy się nie tylko z pandemią, ale także z „infodemią”. WHO zwraca przy tym uwagę na szkodliwość fakenewsów - np. niepoparta dowodami naukowymi informacja o tym, jakoby koronawirus miał ginąć w temperaturze wyższej, niż 27 stopni, mogła przyczynić się do tego, że niektórzy ludzie mieszkający w ciepłych krajach uznali, że zagrożenie koronawirusem ich nie dotyczy.

Jaki jest związek między niesprawdzonymi informacjami a zachowaniem ludzi w czasie pandemii?