Altruizm

Dlaczego pomagamy innym? Kilka zdań o roli emocji

Pomaganie innym ludziom to podstawa życia społecznego. Bez działań na rzecz innych trudno byłoby nam zbudować dobrze funkcjonujące społeczeństwo. Jednocześnie, pomaganie innym często jest kosztowne – wymaga czasu, zasobów pieniężnych i materialnych, nierzadko również wysiłku fizycznego. Co zatem sprawia, że jesteśmy skłonni wyciągnąć rękę do osoby w potrzebie, nawet kosztem własnego dobrobytu? A w jakich sytuacjach odwracamy się od innych? Zachęcamy do lektury pierwszego artykułu z cyklu „Dlaczego pomagamy innym?”, poświęconego roli emocji.

O zachowaniach prospołecznych w czasie pandemii: im więcej masz, tym mniej dajesz?

Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że osoby, które mają wysokie dochody, chętniej będą się dzielić z innymi, gdyż pozwala im na to sytuacja materialna. Tymczasem badanie na temat zachowań prospołecznych w czasie pandemii COVID-19, przeprowadzone przez Alexandrę Maftei z Uniwersytetu Aleksandra Jana Cuzy w Jassach w Rumunii wskazuje, że jest inaczej.

Według European Centre for Disease Prevention and Control od początku pandemii COVID-19 na tę chorobę zmarło ponad 700 000 osób na całym świecie, a w Polsce - 1738 osób (stan na 5 sierpnia 2020). Trudne do przecenienia są też skutki pandemii dla sytuacji ekonomicznej wielu ludzi. Ta trudna sytuacja zaowocowała różnymi działaniami prospołecznymi. Niedługo po wykryciu pierwszych przypadków COVID-19 w Polsce, powstała facebookowa grupa Widzialna Ręka, gdzie internauci oferują sobie nawzajem rozmaite formy wsparcia na czas pandemii, a niektórzy na klatkach schodowych powiesili kartki zaadresowane do sąsiadów-seniorów, z danymi kontaktowymi i propozycją zrobienia zakupów czy wyjścia z psem. Fundacja Siepomaga, w ramach zbiórki zorganizowanej z myślą o wsparciu dla polskiej służby zdrowia w czasie pandemii, do dziś zebrała niemal 30 mln złotych. Od czego zależy to, czy jesteśmy skłonni pomagać innym w tak trudnym czasie, jak trwająca nadal pandemia COVID-19? Na to pytanie postanowiła odpowiedzieć Alexandra Maftei.

Seniorzy - altruiści

Negatywne stereotypy krążące wokół starości przedstawiają ludzi starych m.in. jako osoby zgorzkniałe, nieszczęśliwe, złośliwe, biedne, niezaangażowane, mało aktywne społecznie, skąpe czy chciwe. Jednakże, wyniki czterech badań autorstwa prof. Freund  i prof. Blanchard-Fields, opublikowanych na łamach Developmental Psychology pokazują, że osoby starsze wyżej cenią dobro publiczne i są bardziej skłonne do zachowań altruistycznych, niż osoby młodsze.

Wspólnym mianownikiem łączącym cztery badania przeprowadzone na osobach w różnym wieku było szukanie różnic wiekowych w altruizmie (dbanie o środowisko, składanie datków na cel charytatywny) i w dążeniu do osobistego bogactwa. W Badaniu 1 autorki wykorzystały dane ze Światowego Badania nad Wartościami (World Values Survey Association, 2009), w którym badani mieli ocenić na skali m.in to jak ważne jest dla nich bycie bogatym (wartości materialistyczne) oraz jak ważne jest dla nich dbanie o środowisko (wartości altruistyczne). Analiza tych danych dostarczyła pierwszego dowodu na to, że istnieje negatywny związek pomiędzy wiekiem a deklarowaną chęcią bycia bogatym. Jednocześnie, chęć dbania o środowisko była pozytywnie związana z wiekiem, co oznacza że im osoby były starsze tym ważniejsze było dla nich dbanie o środowisko.

Facebookowi egoiści

Komunikacja jeden-do-wielu, charakterystyczna dla portali społecznościowych, prowadzi do nasilenia egocentryzmu, a ten z kolei do zwiększenia chciwości oraz zmniejszenia chęci pomocy obcej osobie – przekonują naukowcy na łamach czasopisma „Cyberpsychology, Behavior and Social Networking”.

Grupa badaczy z Uniwersytetu Sun Yat-Sen w Tajwanie przeprowadziła dwa eksperymenty sprawdzające, jak komunikowanie się za pomocą Facebooka wpływa na zachowania prospołeczne. Uczestników obu badań poproszono albo o opublikowanie wiadomości na własnej ścianie albo o wypełnienie formularza testowego. Chwilę później każdy otrzymał możliwość podzielnia 20 zł między siebie oraz anonimowego gracza (pierwszy eksperyment) lub został poproszony o pomoc w zakodowaniu wyników z innego badania (drugi eksperyment).

Wolimy dawać niż dostawać!

Lepsze samopoczucie po wydaniu pieniędzy na kogoś innego zamiast na siebie jest prawdopodobnie uniwersalne – wynika z badań opublikowanych na łamach „Journal of Personality and Social Psychology”.

Choć przekonanie, że „lepiej dawać niż brać” w epoce konsumpcjonizmu wydaje się mało racjonalne, badania naukowe zdają się potwierdzać jego zasadność. Psycholog Lara Aknin z Simon Fraser University w Kanadzie postanowiła udowodnić, że znakiem naszych czasów wcale nie jest egoizm. Przeanalizowała wyniki Światowego Sondażu Gallupa przeprowadzonego w latach 2006 – 2008 wśród 234 917 osób ze 120 krajów. Okazało się, że niezależnie od regionu, pochodzenia i dochodów, samopoczucie respondentów było lepsze, kiedy wydawali swoje pieniądze na innych, a nie na siebie.

Współczucia można się nauczyć!

Nawet u ludzi dorosłych można wytrenować współczucie oraz idące za nim zachowania altruistyczne – wynika z badań opublikowanych na łamach Psychological Science.

Empatia motywuje do zachowań altruistycznych. Zdolność do współczucia często rozpatrywana jest przez psychologów jako niezmienna cecha osobowości, ponieważ na ogół trafnie potrafimy przewidzieć czy i kiedy dana znana nam osoba, będzie skłonna do zachowań altruistycznych. Tymczasem z nowych badań przeprowadzonych przez naukowców z Centrum Badań Zdrowego Umysłu w Waisman Center of the University of Wisconsin-Madison wynika, że można dorosłych współczucia nauczyć.

Szczęście egoisty

Decydując między przeznaczeniem 10 złotych na własną zachciankę i na organizację charytatywną, zdecydowanie częściej wybieramy tę drugą opcję. Jednak, jak dowodzą psychologowie z University od Pennsylvania, nie stajemy się dzięki temu szczęśliwsi.

Jonathan Berman oraz Deborah Small postanowili sprawdzić, czy egoizm może być nagradzający. W pierwszym eksperymencie badacze wręczyli 216 uczestnikom trzy dolary. W pierwszej grupie osoby zostały zmuszone do wydania pieniędzy na siebie, w drugiej na rzecz fundacji UNICEF (United Nations Children’s Fund), a w trzeciej mogły zdecydować, czy zachować się egoistycznie czy altruistycznie. Na koniec wszyscy uczestnicy określali, w jakim stopniu przyjemne oraz satysfakcjonujące było otrzymanie lub podarowanie pieniędzy.

Odchudzanie portfela

Uwaga na piosenki grane w restauracjach! Francuscy psychologowie postanowili sprawdzić, czy odtwarzanie w restauracji utworów o prospołecznej treści może wpłynąć na altruistyczne zachowania klientów. W jednym bistro badacze puszczali piosenki sławiące siłę więzi międzyludzkich, w innym - neutralne. Dodatkowo wścibscy naukowcy weryfikowali wysokość napiwków pozostawianych kelnerom w obu lokalach. W sumie w badaniu opisanym w „International Journal of Hospitality Management” przeanalizowano zachowania ponad 700 konsumentów. Okazało się, że osoby słuchające prospołecznych utworów w czasie posiłku zostawiały napiwki średnio o 30 eurocentów wyższe niż szczęśliwcy słuchający mniej zaangażowanej muzyki.

Mali altruiści

Najnowsze badania zespołu z Uniwersytetu w Waszyngtonie   przedstawiają pierwsze dowody na to, że podstawowe poczucie sprawiedliwości i altruizmu pojawia się we wczesnym dzieciństwie. Okazuje się, że już w wieku 15 miesięcy dzieci postrzegają różnicę między równym i nierównym podziałem żywności, która wpływa na ich gotowością do dzielenia się zabawkami.

Dotychczasowe badania wskazywały, że dopiero 2-letnie dzieci są w stanie pomóc innym, ponieważ dopiero wtedy wykazują pewne cechy altruistyczne. Natomiast poczucie sprawiedliwości pojawia się u maluchów dopiero w wieku 6 lub 7 lat.

Moje intencje = twoje wyniki

Jak udowadnia doktor Justin Kruger z University of Illinois w Urbana-Champaign oraz profesor Thomas Gilovich z Cornell University, ludzie oceniają własne postępowanie w zależności od swoich intencji, podczas gdy innych rozliczamy raczej z efektów ich działań.

Na łamach Personality and Social Psychology Bulletin ukazał się raport opisujący pięć badań, w którym amerykańscy psycholodzy udowadniają, że podczas gdy nasze intencje są głównym źródłem oceny własnego zachowania, posiadając informacje o intencjach innego człowieka raczej je zignorujemy i skupimy się na namacalnych wynikach.