Żywienie

Dlaczego delfiny mają tak duże mózgi, czyli co nieco o ewolucji mózgu u zębowców

Walenie (cetacea) są, obok naczelnych, stworzeniami o największej wielkości względnej mózgu. Wśród nich wyróżniają się zębowce (odontoceti), do których należą m.in. delfiny, zyfie oraz kaszaloty. Dane anatomiczne stwierdzają nie tylko wysokie wartości współczynnika encefalizacji (stosunku wielkości mózgu do rozmiarów ciała, Gingerich, 2015), ale i odpowiednio większą ilość neuronów oraz komórek glejowych w korze nowej w porównaniu do naczelnych, wśród nich człowieka (Mortensen i in., 2014).

Stworzenia te cechują się inteligencją, są znane ze zdolności do echolokacji oraz złożonych procesów komunikacyjnych (choć akurat to fiszbinowce – druga grupa waleni tworzy słynne pieśni), potrafią również używać narzędzi (Krützen i in., 2005). Wiele gatunków prowadzi też bogate życie społeczne. Wśród czynników, które mogły wpłynąć na wyewoluowanie tak dużych mózgów u waleni naukowcy wyróżniają zwyczaje żywieniowe, echolokację oraz złożone życie społeczne. Włoski zespół (Serio i in., 2019) zbadał trendy ewolucyjne we względnej wielkości oraz masie mózgu waleni, za pomocą metody porównań filogenetycznych (Castiglione i in., 2018). W swoich analizach uwzględnili dane dotyczące całej linii ewolucyjnej waleni, a więc gatunki żyjące i wymarłe, a szczególną uwagę zwrócili na porównanie zębowców z pozostałymi waleniami (fiszbinowcami i wymarłymi prawaleniami) oraz różnice w sposobie odżywiania się.

Jak ograniczyć złe nawyki żywieniowe?

Każdy kto choć raz otworzył paczkę ulubionych chipsów lub zamówił ogromny kubełek popcornu w kinie, wie jak ciężko oprzeć się pokusie zjedzenia wszystkiego za jednym razem. Zachowania związane z jedzeniem często przypominają nałóg, ponieważ powstały na bazie wcześniej wyrobionych nawyków, z których nie zdajemy sobie sprawy. Na szczęście psychologowie znaleźli ciekawy sposób na opanowanie uciążliwych przyzwyczajeń.

David Neal oraz jego koledzy w dwóch pomysłowych eksperymentach udowodnili, że niekontrolowany nawyk jedzenia można zatrzymać na dwa różne sposoby. Pierwszym z nich jest zmiana otoczenia, w którym zazwyczaj jemy, a drugim o wiele prostszym posługiwanie się niedominującą ręką.

O której Polacy jedzą obiad?

Obiad stanowi główny, ciepły posiłek w ciągu dnia. Polacy jedzą obiad o różnych porach. Na przykład mieszkańcy wsi siadają w tym celu do stołu już przed czternastą, a mieszkańcy miast jadają raczej po osiemnastej. Jednak 40% wszystkich Polaków jada obiad między godziną 14 a 16.

Jak często Polacy podjadają między posiłkami?

Według zaleceń dotyczących zdrowego żywienia powinno się spożywać co najmniej trzy posiłki dziennie. Dobrze wiemy wszyscy, że nie powinno się podjadać między posiłkami, jeśli przekąską jest cokolwiek innego niż owoc lub warzywo. Chipsy, chrupki, czekolada, pączki czy inne słodycze nie są najlepszym nawykiem dla osób dbających o swoje nawyki żywieniowe. Jak często zdarzają nam się takie małe grzeszki?

Co w mleku piszczy?

Uwielbiasz mleko, jogurty, kefiry i maślankę? Lubisz na śniadanie zjadać ser biały z dżemem lub miodem? Nie wyobrażasz sobie dobrego sosu chrzanowego bez śmietany? A jednak nie jadasz tych produktów zbyt często, bo po spożyciu odczuwasz dyskomfort, bąbelki w kiszkach, gazy jelitowe, a może nawet dostajesz rozwolnienia. Zapewne masz nietolerancję laktozy, której przyczyną jest niedobór enzymu (laktazy) odpowiedzialnego za rozkładanie tego dwucukru w naszym przewodzie pokarmowym do glukozy i galaktozy. Jeżeli podobne „rewelacje” odczuwasz również po innych produktach, owocach, słodkich warzywach, tłustych potrawach, Twoja nietolerancja laktozy jest zapewne połączona z IBS (irritable bowel syndrome, zespół jelita drażliwego) – chorobą zaliczaną do cywilizacyjnych, której przyczyny nie są znane, a źródłem jest wrażliwość na rozmaite składniki pokarmu, takie jak fruktoza, sorbitol czy tłuszcze.

Masło vs. Margaryna

Duże zainteresowanie wzbudził ostatnio wywiad z panią prof. Grażyną Cichosz zamieszczony w “Dużym Formacie”. W skrócie wywiad poświęcony jest przewadze masła nad margarynami. Przy pierwszej lekturze większość wypowiedzi pani profesor wydała mi się sensowna i zgodna z tym, czego mnie o tłuszczach uczono. Dziś jednak, gdy przeczytałem tekst jeszcze raz, wychwyciłem sporo fragmentów, które nie tyle są niezgodne z prawdą, co nieco zaciemniają prawdziwy obraz rzeczy. Ponadto faktycznie dziwna i podejrzana wydaje się walka ze “środowiskiem lekarzy po praniu mózgu” i odrzucanie pism branżowych z dziedziny technologii żywienia i żywności, ponieważ „za tymi publikacjami stoją producenci”.