Środowisko

Czy pesymizm może ocalić naszą planetę?

Wizje przyszłości w apelach klimatycznych często są przedstawiane w sposób niezwykle pesymistyczny, paraliżując nas i sprawiając, że czujemy się bezradni. Wydawać by się mogło, że więcej optymizmu może wnieść nieco nadziei i chęci do działania. A jednak jest zupełnie odwrotnie! Według najnowszych badań opublikowanych w Humanities and Social Sciences Communications to właśnie pesymistyczne wizje są dla nas najbardziej mobilizujące.

„Nie chcę Waszej nadziei, chcę, byście panikowali. Chcę, byście poczuli strach, który ja czuję każdego dnia i zaczęli działać. Chcę, byście zachowywali się tak, jakby nasz dom płonął, bo tak właśnie jest.” – tymi słowami Greta Thunberg zwracała się do zebranych podczas Światowego Szczytu Ekonomicznego w 2019 roku. W takim też tonie utrzymana jest większość apeli o podjęcie działań na rzecz klimatu. Trudno więc się dziwić, że wielu z nas czuje się przytłoczonym czy też chronicznie „zmęczonym apokalipsą”, co w efekcie może przynosić równie złe skutki co zaprzeczanie istnieniu negatywnych zmian w środowisku. Nieco bardziej optymistyczne komunikaty mogą w pewnym stopniu pocieszyć społeczeństwo, ale nie będą sprzyjały dostrzeżeniu ryzyka i podjęciu działania. Według wielu naukowców to właśnie smutek, zmartwienie, strach, lęk, nadzieja i złość są silnie związane z zaangażowaniem w zmianę klimatu. Brandi Morris, Polymeros Chrysochou, Simon Karg i Panagiotis Mitkidis z Uniwersytetu w Aarhus w Danii postanowili sprawdzić jak różnice w nacechowaniu emocjonalnym apeli klimatycznych wpływają na postrzeganie ryzyka związanego z konsekwencjami zmian klimatu, a także na postrzeganie skuteczności swoich własnych działań.

Jakie czynniki warunkują kształtowanie się orientacji seksualnej?

Kwestia orientacji seksualnej, jej źródeł i uwarunkowań, jest w Polsce od pewnego czasu przedmiotem gorącej debaty publicznej. W większości dyskusje te prowadzone są w oderwaniu od zgromadzonej na ten temat wiedzy lub bazują na przekonaniach moralnych dyskutantów. W przestrzeni publicznej pojawiają się opinie dotyczące swoistej „mody” na przynależność do orientacji mniejszościowej (homoseksualnej, biseksualnej) czy możliwości swobodnego „wyboru” swoich preferencji w tym zakresie w ciągu życia. Swoistą odmianą tego typu argumentacji jest również podniesiona do pozycji aktów prawnych próba obrony lokalnych społeczności przed tak zwaną „ideologią LGBT”. To określenie według osób, które się nim posługują, odnosi się do zbioru działań organizacji skupiających przedstawicieli grup mniejszościowych mających na celu demoralizację osób młodych (w domyśle skłaniającą ich do zmiany orientacji seksualnej).

O genetycznych podstawach uzależnienia od alkoholu

Dzisiejszy wpis dotyczy genetycznych uwarunkowań uzależnienia od alkoholu oraz zastosowania podejścia analitycznego o nazwie randomizacja mendlowska. Okazją zaś niedawna publikacja w Nature Neuroscience autorstwa Zhou i współpracowników (https://go.nature.com/2XbeodC).

Wspomniani badacze dokonali meta-analizy całościowych genomowych badań asocjacyjnych (GWAS) dla uzależnienia i problemowego używania alkoholu. Analizy objęły łącznie dane genetyczne i fenotypowe pochodzące od ponad 435 tysięcy osób pochodzenia europejskiego. Wśród genów powiązanych z alkoholizmem znalazły się dobrze już znane nauce — jak te kodujące podjednostki dehydrogenazy alkoholowej, odpowiedzialnej za przekształcanie etanolu w aldehyd octowy, ale również takie, które nie były dotychczas wiązane z tym fenotypem. Wśród tych ostatnich znalazł się na przykład gen fukozylotransferazy 2 (FUT2), którego zmienność jest związana z podatnością na zakażenie różnymi patogenami np. bakterią Helicobacter pylori czy ze skłonnością do wystąpienia choroby Crohna (https://bit.ly/2yE8iZI).

Szturchnięcia, środowisko i poparcie dla kosztownych rozwiązań.

Czy drobne interwencje (nudge, “szturchnięcia”) w obszarze zachowań prośrodowiskowych mogą być szkodliwe? Czy samozadowolenie z tego, że zrobiliśmy coś małego dla dobrej sprawy, zniechęca do zrobienia czegoś istotniejszego? Czegoś, co wymaga większego wysiłku lub większych kosztów?

David Hagmann, Emily Ho i George Loewenstein przeprowadzili sześć badań eksperymentalnych, analizujących związek pomiędzy akceptacją niskonakładowych szturchnięć i kosztownych interwencji prośrodowiskowych. Wyniki tych badań opublikowali w 2019 roku w czasopiśmie Nature Climate Change.

Pamiętajmy, że aby interwencja była nazywana szturchnięciem, musi być łatwa do uniknięcia. To znaczy ludzie mogą łatwo zadecydować, że chcą zrobić inaczej niż sugeruje im szturchnięcie. Hagmann wraz z zespołem do swoich badań wybrali proste nudge. Pytali na przykład o to, czy osoby badane zgodziłyby się na to, aby firma dostarczająca energię elektryczną automatycznie zapisywała klientów do programu „zielonej energii” (przyjaznej środowisku). Mamy prostą możliwość wypisania się z programu, ale początkowo sugeruje się nam uczestnictwo w nim. Proste, nie kosztuje nas dużo, a samopoczucie może ulec polepszeniu. W końcu cokolwiek znaczy „program czystej energii” to lepiej, żeby była ona „czysta” niż „brudna”.

Korelacja genotypu i środowiska

W powszechnym mniemaniu wpływy genotypu i szeroko rozumianego środowiska na fenotyp są od siebie niezależne. Nic bardziej mylnego. Te dwie siły oddziałują na siebie na wiele różnych sposobów. Dzisiejszy wpis poświęcony jest jednemu z nich — korelacji genotypu i środowiska.

Wyróżnia się trzy rodzaje tego zjawiska. Korelacja pasywna ma miejsce, gdy przekazowi genetycznemu warunkującemu jakąś cechę towarzyszą warunki środowiskowe sprzyjające jej rozwojowi. Na przykład bardzo inteligentni rodzice będą przekazywać swojemu dziecku „sprzyjające” wysokiemu IQ geny, ale jednocześnie poprzez odpowiednie warunki środowiskowe zapewnią mu stymulację intelektualną. Korelacja aktywna ma miejsce w sytuacji, w której jednostka aktywnie poszukuje środowiska wzmacniającego jego genetycznie uwarunkowane właściwości. Na przykład osoba posiadająca genetyczną skłonność do podejmowania ryzyka wyszukiwać będzie takie aktywności, które jej tego typu doznania zapewnią. Ostatni z wyróżnianych rodzajów korelacji genotypu i środowiska określany jest jako reaktywna. Ogólnie opisuje ona sytuacje, w których środowisko zwrotnie reaguje na genetycznie uwarunkowane cechy jednostki, osłabiając je lub wzmacniając.

Środowisko życia a zmiana nawyków

Natura wielu zachowań, których zmiana poprowadziłaby nas w kierunku bardziej zrównoważonego stylu życia jest silnie nawykowa. Są to zachowania dobrze wyuczone i silnie zautomatyzowane – kontrolę nad ich wyzwalaniem przejmują bodźce znajdujące się w otoczeniu skojarzone z daną czynnością, takie jak konkretne miejsce, czas czy przedmiot. Nawykom towarzyszy zjawisko opisywane jako ‘tunnel vision’ – brak świadomego wyboru, pozorne podejmowanie decyzji i małe zainteresowanie informacjami o alternatywnych sposobach działania. Wszystkie te cechy sprawiają, że nawyki są oporne na zmianę.

Czy recykling e-odpadów się opłaca?

Rocznie produkujemy około 40 milionów ton tak zwanych e-odpadów (ang. e-waste), których recykling zaczyna budzić coraz więcej kontrowersji. Mimo że uważa się go za opłacalny, nie wszyscy chcą to robić u siebie.

E-śmieci to najczęściej stare telewizory, odtwarzacze VHS, DVD, kamery video, sprzęt stereo, telefony komórkowe oraz komputery i sprzęt komputerowy. W 2008 roku Stany Zjednoczone wygenerowały ich pond 3 miliony ton, blisko 40% więcej niż w roku 2000. Recykling tego typu odpadów może być całkiem opłacalny, ponieważ w samych komputerach i telefonach komórkowych produkowanych na świecie w ciągu jednego roku znajduje się około 3% złota, 13% palladu czy 15% kobaltu wydobywanego z kopalni. Mimo to w Stanach Zjednoczonych, które w tej chwili generują najwięcej e-śmieci na świecie, recyklingowi poddano zaledwie 13%.

Mamy sposób na globalne ocieplenie?

Naukowcy ciągle głowią się nad tym,  jak możemy zmniejszyć swój negatywny wpływ na środowisko. Od kiedy jasnym stało się, że ograniczenie emisji dwutlenku węgla nie będzie takie proste, jak mogłoby się wydawać, zespoły z całego świata poszukują alternatywnych rozwiązań. Tym razem w walce z ociepleniem klimatu ma nam pomóc zmiana koloru dachów oraz chodników we wszystkich aglomeracjach miejskich.

Pomysł malowania na biało nasłonecznionych powierzchni w rejonach miejskich nie jest nowy. Po raz pierwszy jednak udało się policzyć, jakie korzyści dla naszego klimatu mogłoby przynieść takie rozwiązanie. Tego zadania podjęło się trzech naukowców z kanadyjskiego Uniwersytetu Concordia. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych modeli środowiskowych naukowcom udało się stworzyć symulacje, których scenariusze uwzględniały zmiany albedo ziemi spowodowane przez zmianę koloru dachów oraz chodników. Powierzchnie tego typu zajmują ponad 60% terenów zurbanizowanych. Wystarczyłoby jednak zająć się miastami znajdującymi się w szerokości geograficznej od 45° na północ do 45° na południe od równika.

Możesz obliczyć swój ślad ekologiczny

Ile planet byłoby potrzebnych gdyby wszyscy prowadzili taki styl życia jak Ty? Sprawdź jak bardzo jesteś (nie)ekologiczny. Ślad ekologiczny (ang. ecological footprint) jest miarą zapotrzebowania człowieka na zasoby ekosystemu ziemskiego. Stanowi porównanie stopnia eksploatacji zasobów naturalnych ze zdolnością planety do ich regeneracji.

W 2006 roku średni ślad ekologiczny człowieka wynosił 1.44 planety. Oznacza to, że zużywamy dobra naturalne znacznie szybciej niż są wytwarzane w naturze. Pierwszy model obliczania śladu ekologicznego opracował 1992 roku Mathis Wackernagel w ramach swojej rozprawy doktorskiej na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej.

Tak to się robi na zachodzie

Nasz serwis oficjalnie dołączył do międzynarodowego grona blogów naukowych. Research Blogging jest agregatorem treści, które opierają się na rzetelnych i sprawdzonych źródłach naukowych – tak zwanych peer-reviewed articles.

Wszystkie posty pojawiające się na researchblogging.org muszą spełniać szereg narzuconych kryteriów. Z tego powodu zmienił się sposób cytowania materiałów źródłowych. Dzięki temu po kliknięciu myszą możecie zapoznać się z abstraktem oraz szczegółami publikacji, a jeśli artykuł jest darmowy przeczytać całość.

Wpisy z badania.net opublikowane na Research Blogging oznaczone będą specjalną ikonką obok “Więcej informacji” na końcu tekstu. Pomyślnie zakończony proces weryfikacji przez edytorów Research Blogging potwierdza jedynie, że robimy co w naszej mocy aby prezentowane treści były nie tylko ciekawe, ale również wiarygodne i rzetelne.