Posts

Starość czy świadomość upływającego czasu?

Większość badań nad „efektem pozytywności”, czyli preferencją bodźców pozytywnych u osób starszych związaną z postrzeganiem czasu, opierała się na porównaniu naturalnie występujących grup wiekowych: młodsi vs. starsi. Niestety taki dobór grup nie pozwalał na odróżnienie, który z czynników, wiek czy perspektywa czasowa, ma wpływ na preferencję pozytywności. Wśród badaczy, którzy postanowili zająć się tym tematem znaleźli się polscy naukowcy pod przewodnictwem profesora J. B. Nezleka, którzy swój eksperyment opublikowali na łamach Psychological Reports: Mental & Physical Health. Wyniki ich badania pokazały, że ograniczenie perspektywy czasowej u osób młodych wywołuje efekt pozytywności, co tym samym wskazuje na znaczenie sposobu postrzegania czasu, a nie wieku, w preferencji bodźców pozytywnych.

Jak przeciwdziałać krótkowzroczności?

Czy Twoje dziecko czyta wieczorem przy złym świetle? Czy siada zbyt blisko telewizora? Na pewno spotkaliście się z opiniami o wpływie tych czynników na rozwój krótkowzroczności (miopii). Ale kolejne badania udowadniają, że to inne czynniki są kluczowe w rozwoju wad ostrości widzenia.

Krótkowzroczność jest dobrze zrozumianą wadą - powodowana jest nadmiernym wydłużeniem gałki ocznej, a poprzez nawet najdelikatniejszą zmianę tej budowy, wpadające promienie światła ogniskują się przed siatkówką zamiast na niej. Niestety wiedza o mechaniźmie nie przekłada się na skuteczną walkę z tym problemem. W ostatnich dekadach odnotowujemy epidemię krótkowzroczności - w Azji Wschodniej i Środkowo-Wschodniej, już 80-90% młodych dorosłych cierpi na krótkowzroczność, z czego ok 20%, na tzw. wysoką krótkowzroczność, w której wada jest większa niż -6 dioptrii. W Europie jest nieco lepiej, choć i tu liczba okularników przez ostatnie sto lat podwoiła się. Obecnie istnieje możliwość kontroli narastania krótkowzroczności u dzieci za pomocą ortokeratologii nocnej (ortokorekcji - twardym soczewkom zakładanym na noc, a zdejmowanym tuż po przebudzeniu). Przeprowadzono do tej pory wiele badań klinicznych, które wykazują, że skuteczność metody w spowalnianiu wady wzroku wynosi powyżej 55% w porównaniu z okularami lub zwykłymi soczewkami kontaktowymi.

Kształt natury

Wyobraźcie sobie spacer osiedlem domów jednorodzinnych – czy cechy roślinności, która je otacza, takie jak kształt liści, mogą mieć wpływ na to jak postrzegamy ich wartość i bezpieczeństwo? Jakkolwiek dziwnie to brzmi, okazuje się, że taka zależność istnieje.

Teoria leżąca u jej podstaw głosi, że wewnętrzne właściwości miejsca zamieszkania są odzwierciedlone w charakteryzującej go roślinności. Zgodnie z tym, wrażenie jakie wywoła w nas zielone otoczenie domu jest ważną składową tego, jak ocenimy sam budynek, a nawet mieszkających w nim ludzi.

Natura w mieście

Dobroczynny kontakt z naturą dla funkcjonowania człowieka opisany został przez Rachel i Stephen Kaplan w Teorii Odbudowywania Uwagi (Attention Restoration Theory (ART). Wynika z niej, że czas spędzony w naturze, lub samo nawet oglądanie scen związanych z naturą, poprawia koncentracje i funkcjonowanie poznawcze.

Dzieję się tak dlatego, że przyglądanie się drzewom albo przesuwającym się obłokom na niebie oznacza bezwysiłkową uwagę, a to pozwala odbudować zasoby poznawcze nadwyrężone stresorami, czy intensywnym skupianiem uwagi. Podobne wnioski płyną także z Teorii Redukcji Stresu sformułowanej przez Rogera Ulricha, z której wynika, że kontakt z naturą (woda, zieleń), wywołuje nieświadomą i automatyczną pozytywną reakcję emocjonalną. Psychologiczne korzyści wyższe są przy bardziej zróżnicowanych elementach zielonego krajobrazu (wysokiej bio-różnorodności).

Zadowolenie z własnego ciała niższe u ćwiczących na siłowni

Zaburzenia obrazu własnego ciała i zaburzenia odżywiania to żadne novum wśród naukowców. Badania na ten temat zaczynały się już od lat sześćdziesiątych XX wieku. Wszystkie jednak dotyczyły kobiet. Aktualne badania potwierdzają: mężczyźni także cierpią na choroby dotyczące wizerunku własnego ciała i zaburzenia odżywiania.

Idealne męskie sylwetki definiuje się dziś jako umięśnione i szczupłe, z odpowiednio zarysowaną rzeźbą poszczególnych partii ciała. Ciągła praca nad stymulowaniem wagi to czynnik ryzyka dla pojawienia się psychicznego jadłowstrętu oraz dysmorfii mięśniowej, która objawia się poczuciem posiadania niewystarczającej masy mięśniowej. W ten sposób powstaje drugi problem. Jest on związany z dążeniem mężczyzn do nadmiernej szczupłości. Ciągła gonitwa do idealnej figury powoduje niezadowolenie z własnego ciała. Oba te zjawiska związane są z patologią jedzenia. Pojawia się tu jednak pytanie, które postawili sobie australijscy naukowcy pod kierownictwem Pety Stapleton: czy uczęszczanie na siłownię jest powiązane z nasileniem się zaburzeń odżywania i niezadowolenia z własnego ciała?

Pornografia głównym źródłem wiedzy seksualnej

Do najczęściej wymienianych źródeł w zakresie wiedzy seksualnej wśród dzieci, młodzieży oraz młodych dorosłych należą materiały pornograficzne. Młodzi ludzie deklarują, ze korzystają z nich w celu nauki seksualnej i zaspokojenia ciekawości. Fachowe źródła takie jak profesjonalna psychoedukacja szkolna czy rozmowy z rodzicami wskazywane są przez młodych najrzadziej. Z czego może to wynikać?

W 2004 roku Zbigniew Izdebski przeprowadził badanie dotyczące seksualności w dziesięciu państwach Morza Bałtyckiego. Wzięło w nim udział 5173 uczniów 250 szkół ponadgimnazjalnych. Podobną analizę przeprowadziła Katarzyna Charkowska-Giedrys w 2011 roku na mężczyznach i kobietach w wieku od 18-28 lat. W obu badaniach nie zabrakło pytania dotyczącego źródeł wiedzy respondentów w zakresie edukacji seksualnej. Przeważająca część osób wskazywała, że edukują się w tym zakresie głównie z Internetu – a dokładniej korzystają z materiałów pornograficznych. Bardzo niski wskaźnik otrzymały zagadnienia związane psychoedukacją seksualną w szkole oraz rozmowy z rodzicami.

Fałszywe wspomnienia: czy powinniśmy ufać własnej pamięci?

Intuicyjnie, odpowiedź jest wręcz oczywista: musimy ufać własnej pamięci! Coraz więcej eksperymentów psychologicznych wskazuje jednak, że powinniśmy zachować wobec niej zdecydowanie większą powściągliwość. Łatwość, z jaką przychodzi nam przypominanie sobie zdarzeń, które nigdy nie miały miejsca, pokazują m.in. wyniki badań przeprowadzonych przez zespół naukowców z University of Wellington.

Już Jean Piaget, uznany psycholog, mówił o tym zjawisku z perspektywy własnego doświadczenia. Gdy miał roczek, podczas spaceru z opiekunką miało dojść do rzekomej próby porwania, udaremnionej przez dzielną kobietę, która chroniąc malca zatrzymała porywacza, zastawiając mu drogę. W konsekwencji odniosła kilka ran. W nagrodę za tak odważną i zuchwałą postawę otrzymała zegarek. Tą historię wielokrotnie opowiadano małemu Jean’owi, który przeświadczony o prawdziwości zdarzenia uznał za część własnej wiedzy, tak, iż pamiętał tę sytuację. Kilkanaście lat później, mamka przysłała list, do którego dołączyła zegarek i przeprosiny, wyznając, iż cała historia została zmyślona, a małego Piageta nie próbowano porwać. Jak relacjonował dorosły już naukowiec, wielokrotne opowiadanie historii spowodowało, iż uznał je za prawdziwe i był w stanie oczami wyobraźni zobaczyć owo zdarzenie. Historia ta nie jest jedynym przykładem ukazującym łatwość pamiętania i przypominania sobie zdarzeń, które nigdy się nie wydarzyły. Dowodem istnienia tego zjawiska jest interesujący eksperyment przeprowadzony przez Kimberley Wade i współpracowników z Victoria University of Wellington, w którym do wytworzenia fałszywych wspomnień u osób badanych posłużono się spreparowanymi zdjęciami, przedstawiającymi sytuacje, które nigdy nie miały miejsca. Badanym prezentowano 4 zdjęcia (w tym 1 spreparowane), prosząc o częste podejmowanie prób przypomnienia sobie jak największej liczby szczegółów dotyczących tego wydarzenia. Zdjęcia oryginalne przedstawiały zdarzenia, które robiono podczas średnio ważnych dla badanego wydarzeń, m.in. było to przyjęcie urodzinowe czy rodzinny wyjazd. Zdjęcie „fałszywe” utworzono dzięki przeniesieniu wizerunku osoby badanej wraz z członkiem jego rodziny z oryginalnego zdjęcia na obraz ilustrujący lot balonem. Po okresie 1-2 tygodni od prezentowania fotografii, przeprowadzano wywiad z badanym. Okazało się, że blisko 50% osób deklarowało pewność pamiętania zdarzenia, które nigdy nie miało miejsca! W badaniach przeprowadzonych na Uniwersytecie Jagiellońskim Patrycja Maciaszek wykazała, że odsetek ten może być nawet wyższy – było to aż 56 procent fałszywie przypominanych sobie informacji.

Sport to zdrowie i… lepsze wyniki w nauce?

Czy wysiłek fizyczny wpływa pozytywnie na nasze wyniki w nauce? Na to pytanie stara się odpowiedzieć Barbara Zarzecka z Uniwersytetu SWPS, która zebrała dostępne badania na ten temat na łamach czasopisma Studia Psychologiczne.

Od lat badacze donoszą o pozytywnym wpływie choćby niewielkiej, ale regularnej aktywności fizycznej na ciało i samopoczucie ludzi. Pomimo tego od kilku lat zauważalnie zwiększa się liczba otyłych dzieci i młodzieży. Jest to o tyle niepokojące, gdyż forma fizyczna w młodszym wieku najczęściej utrzymuje się w wieku dorosłym.

Czy przedszkolaki plotkują?

Zastanawiasz się czasem nad rozmowami przedszkolaków? Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie British Journal of Developmental Psychology sprawdzają w jakim wieku w umyśle dzieci rodzi się plotka.

Sposób, w jaki żywe istoty wchodzą ze sobą we współpracę, jest fascynującym zagadnieniem. Czemu jest to aż tak ciekawe? Otóż w królestwie zwierząt występuje zjawisko selekcji dotyczącej tego z kim wejść, a z kim lepiej nie wchodzić w interakcję. Oparte jest ono na ocenie reputacji, atrakcyjności potencjalnego partnera. Fenomenem, który wyróżnia ludzi spośród innych zwierząt, jest zjawisko plotkowania. Można je definiować jako dzielenie się informacją dotyczącą nieobecnego w danej sytuacji człowieka z inną osobą w wartościujący sposób. Co jest najistotniejsze, plotkowanie to nie tylko przekazywanie faktów o charakterze prospołecznym np. „Zrób zakupy w żółtym sklepie na rogu”, ale zawiera także wniosek płynący z tego zachowania oraz wynika nie z pobudek prywatnych i specyficznych dla osoby, która dzieli się tą informacją np. „Zrób zakupy w żółtym sklepie na rogu, bo żółty to mój ulubiony kolor”, tylko odwołuje się do powodów publicznych i obiektywnych np. „Zrób zakupy w żółtym sklepie na rogu, bo sprzedawca jest szczery, lubi to co robi, nie zawyża cen produktów i naprawdę opłaca się tam robić zakupy”. Jak widzisz, ostatnia informacja zawiera w sobie wszystkie czynniki wchodzące w skład plotki. Czyli jest to taki rodzaj informacji prospołecznej, która obejmuje wartościujące przesłanie o charakterze publicznym. Badacze z Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Jan Engelmann, Esther Herrmann i Michael Tomasello zadali sobie pytanie, kiedy ludzie zaczynają plotkować i przeprowadzili eksperyment na 24-osobowej grupie 3 i 5- latków.

Pozytywni seniorzy

Profesor Derek M. Isaacowitz i jego współpracownicy postanowili wykorzystać metodę eye-trackingu do zbadania „efektu pozytywności” występującego u osób starszych. W ich badaniu, opublikowanym na łamach Psychology and Aging, starsi dorośli dłużej patrzyli na twarze wyrażające radość i unikali patrzenia na twarze wyrażające złość. Natomiast młodsi dorośli woleli twarze wyrażające strach. Co leży u podłoża tego zaskakującego zjawiska?

Według teorii selektywności emocjonalnej autorstwa Carstensena, Isaacowitz i Charlesa, to jak postrzegamy naszą przyszłość determinuje aktywności, jakich się podejmujemy. Jeżeli przyszłość jawi się nam jako nieograniczona, pełna możliwości, to jesteśmy zmotywowani do tego, by dążyć do celów, które dadzą nam długofalowe korzyści (np. edukacja). Natomiast jeśli postrzegamy przyszłość jako ograniczoną, skupiamy się na celach, które przynoszą efekty w teraźniejszości (np. cele emocjonalne, takie jak dobre samopoczucie, unikanie negatywnych emocji).