Chemia

Pieniądze na całym świecie skażone BPA

Jesteś w sklepie przy kasie. Dostajesz paragon i co z nim robisz? Wsuwasz go do portfela razem z wydaną resztą? W ten sposób narażasz siebie i innych na problemy zdrowotne.

Jakiś czas temu pisałam o substancji o nazwie bisfenol A, w skrócie BPA i o tym gdzie można ją znaleźć i dlaczego powinniśmy jej unikać. Wspominałam o obecności BPA w paragonach fiskalnych w wysokich stężeniach.

Dzięki niskim kosztom produkcji, bisfenol A jest stosowany do produkcji papieru do drukarek termicznych od ponad 50 lat. Bardzo cienkie warstwy sproszkowanej substancji nakładane są na powierzchnię papieru. Badania dowodzą, że zawartość BPA w papierze termicznym waha się od 3 do 22 g/kg, a informacja ta nie jest bez znaczenia.

Toksyczne pelargonie

Pelargonie to jedne z najpopularniejszych kwiatów doniczkowo-okiennych. I nic w tym dziwnego, ponieważ sprawdzają się wybitnie jako rośliny ozdobne. Wywodzą się z południowej Afryki, ale już w XVII wieku przewędrowały do Europy za sprawą holenderskich kupców. Dla ludzi pelargonie mają olbrzymie znaczenie nie tylko przez wzgląd na walory estetyczne: wyciąg z pewnych gatunków pelargonii jest na przykład stosowany w przemyśle perfumeryjnych, często jako dodatek lub wspomagacz w mieszankach z olejkami różanymi. Cukiernicy używają czasem ich jadalnych liści jako dodatku smakowego/do dekoracji ciast i tortów. Wreszcie – w medycynie tradycyjnej (czy też tzw. ludowej) stosuje się wyciągi z pelargonii do leczenia czerwonki (dyzenterii), gorączek, infekcji, schorzeń wątroby, a także do gojenia ran.

Nauka w służbie sztuki

Kiedy Rembrandt Harmenszoon van Rijn malował portret bogatego kupca Nicolaesa Van Bambeek’a, nie spodziewał się raczej, że powstający właśnie obraz zapisze się w historii nie tylko sztuki, ale i nauki. 370 lat później nowoczesne techniki analityczne pozwoliły na poznanie składników, których Rembrandt dodawał do farb by nadać im szczególnych właściwości.

Rembrandt Harmenszoon van Rijn jest jednym z największych artystów jakich poznała ludzkość. Zgłębienie jego genialnego warsztatu malarskiego jest oczywistym pragnieniem wielu. Szczegółowe poznanie struktury poszczególnych warstw nakładanych na płótno pozwala nie tylko odtworzyć proces twórczy wielkiego mistrza, ale również pomaga konserwatorom w odpowiednim dostosowaniu metod przechowywania, ekspozycji i konserwacji.

Molekuła miesiąca: czkający psychotrop

Odkryty w 1958 przez zdobywcę drugiego miejsca w plebiscycie z 2005 roku na Najlepszego Belga Wszechczasów Paula Janssena, środek ten jest lekiem przecipsychotycznym stosowanym w przypadkach schizofreni, ale także przy psychozach lekowych, wywołanych takimi środkami jak LSD, amfetamina, czy ketamina; przy ciężkich maniach; do leczenia nadpobudliwości i agresywności; przy ciężkich zespołach majaczeniowych… Lista ciągnie się na kolejny akapit.

Do tych typowo mentalnych problemów dochodzi zastosowanie tego leku jako środka uspokajającego w terapiach odwykowych u osób uzależnionych od alkoholu oraz opiatów; w leczeniu ciężkich nudności, wymiotów oraz majaczeń przy leczeniu paliatywnym; w leczeniu schorzeń neurologicznych takich jak np. zespół Tourette’a.; przy zapobieganiu objawom pląsawicy Huntingtona.

Chemia pachnie jak Twoje perfumy

Od 2000 roku na rynku pojawiło się już ponad 5000 nowych perfum. Życie nowych zapachów jest dużo krótsze niż przed laty, ponieważ konsumenci ciągle pragną czegoś nowego. Większość zapachów w dzisiejszych czasach powstaje w laboratorium, gdzie pojedyncza cząsteczka staje się aromatyczną nutą zapachową.

Producenci perfum muszą zmagać się nie tylko z zachciankami klientów, ale również z czynnikami ekonomicznymi, ekologicznymi i zdrowotnymi. Po pierwsze synteza związku, który ma stanowić składnik perfum, nie może być nieopłacalna. Masowa produkcja związków powstających w wyniku kilkunastostopniowej reakcji chemicznej nie wchodzi w grę na duża skalę. Takie związki obecnie skreśla się z listy kandydatów na „zapach roku”, może za kilka lat wrócą do łask kiedy technologia produkcji lekko się rozwinie.

Balon NASA pękł, czyli dwa słowa o „nowym” życiu

Oczekiwałem nie wiadomo czego: życia pozaziemskiego, planet Ziemiopodobnych, ciekłej wody na Tytanie lub innym z księżyców Jowisza. Nie oczekiwałem: humbugu niemal porównywalnego z tym, który miał miejsce przy okazji Idy (chociaż przyznaję, że NASA jednak nie zorganizowała aż takiego cyrku, jaki miał miejsce półtora roku temu). Zwłaszcza że odkrycie – chociaż interesujące i z pewnością do pewnego stopnia zaskakujące, nie jest niebywałe.

O co się więc rozchodzi? Po tygodniu niepotrzebnego medialnego buzzu, wywołanego ogłoszeniem o czwartkowej konferencji, która miała zmienić nasz sposób myślenia o astrobiologii, NASA z wielką pompą ogłosiła wczoraj, że badacze z nią związani odkryli nowy gatunek bakterii, która żyje na arsenie i w ogóle jest zupełnie nową formą życia. Ćmoje boje. Pomyślałby człowiek, że odkryli nową Amerykę. Ale nie.

Kapusta biała w roli głównej

Biała, czerwona, włoska, pekińska. Tylko kapusta ma zdolności regulowania ciepłoty ciała. Korzystnie wpływa na włosy, paznokcie i skórę. Łagodzi bóle reumatyczne, spowalnia procesy starzenia oraz rozwój nowotworów. Sok ze świeżej główki ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe.

Starożytni Rzymianie uznawali ją za lek uniwersalny. Uczeni z Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej badają wpływ uprawy kapusty na zmniejszenie zanieczyszczenia gleby, a naukowo rzecz ujmując „zdolności asymilacyjne metali ciężkich w celu rekultywacji terenów zdegradowanych”. Pracują także nad wykorzystaniem soku z kapusty jako naturalnego środka ochrony roślin, a także utylizacją wytłoków.

Zatruwa Cię bisfenol A

We wrześniu 2009 roku, największa na świecie chemiczna baza danych (Chemical Abstracts Sernice – CAS) ogłosiła, że ma w rejestrze już 50 milionów związków chemicznych. Nawet jeśli wydaje Ci się, że unikasz chemikaliów – jesteś w błędzie. One otaczają Cię zawsze i wszędzie. Nawet teraz patrzysz na monitor zbudowany w większości z tworzyw sztucznych stanowiących sploty polimerowych łańcuchów z odpowiednimi dodatkami.

Bisfenol A (BPA) jest związkiem organicznym stosowanym do produkcji poliwęglanów oraz żywic epoksydowych o bardzo szerokim spektrum zastosowań. W Unii Europejskiej tolerowana dzienna dawka BPA nie może przekraczać 0,05 mg na kilogram masy ciała.

Nie taki „szlam” straszny…

Około południa 4 października ze zbiornika numer 10 przy fabryce aluminium pod Kolontár na Węgrzech wylało się milion ton czerwonego osadu. Wszyscy pamiętamy poruszające zdjęcia okolicznych domów, ulic i pól pokrytych warstwą czerwonego błota. Komentarze dziennikarzy, ale również najwyższych władz państwowych nie pozostawiały wątpliwości – nastąpiła wielka katastrofa ekologiczna zagrażająca całej Europie.

Czerwona substancja to osad, który tworzy się podczas procesu Bayer’a. Boksyt jest przetwarzany w wielkich reaktorach przy pomocy wysokiego ciśnienia, temperatury, wodorotlenku sodu w celu izolacji wodorotlenku glinu. To co pozostaje po procesie przechowywane jest w zbiornikach przy fabryce, dokładnie tak jak robi się to na całym świecie.

Molekuła Miesiąca – nieprzylepny polimer

Wiele jest takich związków, o których niechemiczna większość z nas wie, że istnieją, kojarzy ich nazwę mniej lub bardziej, a nawet do czego najczęściej są stosowane. Często jednak nie zdajemy sobie sprawę z tego, jak powszechna w istocie jest dana substancja. Takim związkiem jest bohater październikowej Molekuły Miesiąca: politetrafluoroetylen (PTFE).

A ma PTFE zastosowań liczbę ogromną. Od przemysłowych – w smarach, w powłokach ochronnych różnego typu, w substancjach uszczelniających; poprzez medyczno- rozrywkowe – np. w implantach, w gadżetach, w membranie Gore-Tex; aż po najbliższe nam urządzenia w gospodarstwach domowych – prostownice do włosów czy też, tutaj fanfara, patelnie.