Biologia

Pajęczyna zamiast chemii

Przyroda to skomplikowany mechanizm wzajemnie powiązanych interakcji. Organizmy spotykają się, walczą ze sobą, pomagają sobie nawzajem, ogólnie rzecz ujmując – wpływają na siebie. Wszyscy znamy spektakularne przykłady oddziaływań pomiędzy dwoma organizmami jak drapieżnictwo lub pasożytnictwo. Wilki zjadające jelenie to przykład drapieżnictwa, zaś o pasożytnictwie mówimy, gdy zarodźce malarii wykorzystują krwinki ssaków, by się namnażać. Są to jednak oddziaływania bezpośrednie a organizmy mogą też wpływać na siebie nawzajem nieco subtelniej.

Jelenie zgryzają trawy i młode drzewka i w ten sposób kształtują skład gatunkowy lasu. Gryzonie selektywnie wyjadają nasiona i decydują o składzie gatunkowym łąk. To przykłady prostych do wyobrażenia oddziaływań bezpośrednich. Kolejny rodzaj oddziaływań, którego zrozumienie wymaga nieco większej wyobraźni, to oddziaływania pośrednie. Z takim zjawiskiem mamy do czynienia, gdy organizm A wpływa na B z pomocą organizmu C. Przykładowo, w Ameryce Północnej wilki można nazwać sprzymierzeńcami zajęcy. Dlaczego? Wilki utrzymują liczebność populacji kojotów na niskim poziomie, więc presja kojotów na zające jest odpowiednio mniejsza. W miejscach gdzie nie ma wilków, zajęcy jest mniej. Inny przykład: wydry morskie na amerykańskich wybrzeżach oceanu spokojnego kontrolują populacje jeżowców i w ten sposób promują populacje traw morskich. W miejscach gdzie wydry wyginęły, powstały podwodne pustynie.

Co łączy ocieplenie klimatu, komary, pisklęta i nasze zdrowie?

Komary, poza irytowaniem nas w czasie grillowania i biwakowania, mogą być przyczyną poważniejszych dolegliwości. Jak wszyscy wiemy, przenoszą one wiele groźnych dla zdrowia i życia ludzi chorób, takich jak malaria czy gorączka Zachodniego Nilu (druga z tych chorób w ostatnim dziesięcioleciu, z powodu postępującego ocieplenia klimatu, stała się poważnym problemem między innymi w Stanach Zjednoczonych).

Wczesną wiosną komary żerują głównie na ptakach, by dopiero później przerzucić się na ssaki (w tym na nas, ludzi). Dlatego w strefie klimatu umiarkowanego liczba przypadków zarażenia wirusami przenoszonymi przez komary znacząco wzrasta w czasie, gdy ta zmiana żywiciela następuje. Komary bowiem zarażają się wieloma wirusami podczas żerowania na ptakach, by potem przenieść je do krwi kolejnego żywiciela (którym może być np. człowiek). Ważnym czynnikiem epidemiologicznym jest więc czas, w którym zachodzi zmiana żywiciela. Im wcześniej ona nastąpi, tym dłuższy będzie okres intensywnego żerowania komarów na ssakach. Większe będzie więc ryzyko zachorowania na choroby, przenoszone przez te owady. Jak to działa? Komary wiosną żerują głównie na ptasich pisklętach. Te są bowiem w tym czasie kompletnie bezbronne. Brak im między innymi odpowiedniego maskującego ubarwienia, nie są też jeszcze zdolne do fizycznej obrony przed insektami. Jednak gdy okres tego pokarmowego Eldorado się kończy (tzn., gdy pisklęta dorastają i zaczynają się na różne sposoby bronić), komary przestają żywić się głównie ptasią krwią i zaczynają lękać inne stałocieplne zwierzęta – ssaki (w tym nas, ludzi).

Czy grozi nam bakteriologiczna apokalipsa?

Infekcje bakteryjne mają bardzo szeroki zakres - od bakteryjnego zapalenia spojówek, przez anginę po trąd. Bakterie szybko rozwijają się, mutują i uodparniają wywołując nowe choroby. O ile niektóre infekcje można łatwo wyleczyć, o tyle nie wiadomo jak długo dana metoda będzie działać. Jedna antybiotykoterapia może przetrzebić bakterie, eliminując stan zapalny, jednak pozostałe mikroorganizmy mogą bardzo szybko rozmnożyć się w populację odporną na terapię. Nowe terapie nie są wynajdywane dostatecznie szybko.

Dlaczego nos Rudolfa jest czerwony?

Profesor Can Ince z Uniwersytetu Erazma w Roterdamie wraz ze współpracownikami z Norwegii postanowili sprawdzić co sprawia, że nos pomocnika Świętego Mikołaja, znanego na całym świecie renifera Rudolfa jest czerwony.

Wyniki badania obserwacyjnego przeprowadzonego na dwóch dorosłych reniferach (z gatunku Rangifer Tarandu) opublikowane zostały na stronie internetowej British Medical Journal. Autorzy tłumaczą, że Nos Rudolfa jest czerwony, ponieważ jest bogato wyposażony w czerwone krwinki, które pomagają chronić go przed zamarznięciem oraz służą do regulowania temperatury w mózgu.

Hormonalnie regulowane poglądy polityczne kobiet

Każdego miesiąca większość kobiet doświadcza w cyklu menstruacyjnym owulacji, która reguluje płodność. Najnowsze analizy pozwalają wnioskować, że owulacja może również wpływać na poglądy polityczne kobiet. Okazało się, że owulacja miała ogromny wpływ na poglądy polityczne kobiet, ale różny w zależności od tego czy kobiety te były singielkami czy w związku małżeńskim.

Vladas Griskievicius z University of Minnesota oraz Kristina Durante z University of Texas zainspirowani teorią, która zakłada, że orientacja polityczna jest związana z celami rodzicielskimi, postanowili sprawdzić czy płodność wpłynęła na głosy kobiet podczas tegorocznych wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych. Postawy polityczne można najprościej opisać na wymiarze liberalny-konserwatywny. Podczas gdy, liberalizm zrzesza zwolenników zmiany społecznej i przeciwników społecznych nierówności, to zwolennicy konserwatyzmu przeciwstawiają się takim zmianom, akceptując społeczne nierówności.

Co ładne to zdrowe?

Antropolodzy przekonują, że cztery elementy wyglądu twarzy kobiety: wiek, otłuszczenie, karnacja i jednolitość cery wpływają na ocenę jej zdrowia a tym samym ocenę jej atrakcyjności. Twarz młodsza, okrągła, o jasnej i gładkiej skórze jest silnym sygnałem świadczącym o płodności i zdrowiu kobiety. Do poszukiwania tych elementów w twarzy popycha nas ewolucja, choć kultura masowa jako piękniejsze promuje twarze odtłuszczone. Naukowcy z RPA sprawdzali, czy twarz zdrowa (krąglejsza) jest bardziej pożądana wśród osób, dla których zdrowie jest szczególnie rzadkim dobrem.

Superwytrzymałe białko śrubuje rekord

Pajęcze nici są zbudowane z białek wytrzymałych na rozciąganie. Przegląd kilkudziesięciu tysięcy struktur białkowych, przeprowadzony za pomocą symulacji komputerowych w Instytucie Fizyki PAN w Warszawie, ujawnił, że pająki wcale nie stosują budulca o najlepszych parametrach mechanicznych. Naukowcy znaleźli białko dwukrotnie bardziej wytrzymałe od pajęczej nici.

Trudno ulepszyć superbohatera. Jednak spiderman z pewnością zainteresowałby się odkryciem naukowców z Instytutu Fizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Dzięki rozwijanej tu od lat teorii i szybkim algorytmom modelującym zachowanie białka udało się przeprowadzić symulacje mechanicznego rozciągania dużej liczby struktur białkowych. Wyniki przeglądu przyniosły spore zaskoczenie.

Dlaczego kobiety nie lubią owłosionych mężczyzn?

Myśląc o owłosieniu ludzi, łatwo dojść do wniosku, że w porównaniu do naszych przodków, mamy go zdecydowanie mniej. Trudniej jednak wytłumaczyć, dlaczego na przestrzeni setek tysięcy lat liczba włosów pokrywających nasze ciała, sukcesywnie malała. Do dziś jest to zagadką, której biolodzy ewolucyjni nie potrafią rozwiązać.

Jedna z głównych teorii ewolucyjnych tłumacząca ograniczone owłosienie ludzi zakłada, że u kobiet preferencja mężczyzn, których owłosienie jest niewielkie, wynika z zachowań prewencyjnych. Panie częściej wybierały partnerów o delikatnym owłosieniu, ponieważ w ich przypadku szansa zagnieżdżenia się wszy oraz innych pasożytów była o wiele mniej prawdopodobna niż u ich mocno owłosionych rywali. Jest to tak zwana „hipoteza unikania pasożytów”, którą wraz z publikacją najnowszego badania na łamach czasopisma Archives of Sexual Behavior, możemy uznać za mocno wątpliwą.

Kto zaraża ziewaniem?

Badania włoskich naukowców przybliżają nas do wyjaśnienia odwiecznej tajemnicy zaraźliwego ziewania. Jak się okazuje, na to, czy będziemy naśladować czyjeś ziewanie, wpływ mają nasze relacje z tą osobą.

Ivan Norscia i Elisabetta Palagi z Uniwersytetu w Pizie przez rok obserwowali niczego nie podejrzewających mieszkańców Europy, Ameryki, Azji oraz Afryki. Naukowców interesowały przede wszystkim ziewnięcia, a dokładnie ich zaraźliwość w zależności od bliskości emocjonalnejłączącej dwie osoby. Wyniki ich analiz wykazały, że szybkość i częstotliwość, z jaką zarażamy się ziewaniem, jest zdecydowanie większa w przypadku osób bliskich, takich jak członkowie rodziny i krewni. Ziewające obce osoby okazały się mieć najmniejszy wpływ na zachowanie innych. Co ciekawe, pozostałe czynniki, takie jak płeć, narodowość czy kontekst społeczny ziewających osób, nie miały większego znaczenia. Artykuł podsumowujący wnioski badaczy zamieścił przegląd „PLoS ONE”.

Jak oceniamy niewierność partnera?

Będąc w związku z drugą osobą, możemy zostać zdradzeni na dwa sposoby. W pierwszym przypadku partner dopuszcza się zdrady seksualnej, uprawiając przygodny seks. W drugim towarzysz naszego życia odkrywa głęboko skryte emocje w stosunku do innej osoby i jeśli są odwzajemnione, tworzy się między nimi poważna emocjonalna wieź. Bez względu na to jakiej zdrady dopuści się partner, jedno jest pewne – jej bolesność zależy od płci zdradzonej osoby.

Jedną z najlepiej udokumentowanych różnic międzypłciowych jest sposób, w jaki mężczyźni i kobiety spostrzegają niewierność. Dla pań największym ciosem jest zdrada emocjonalna, jednak dla panów bardziej przygnębiająca jest niewierność seksualna. Ten sposób oceny zdrady został potwierdzony w kilku krajach oraz podparty dowodami fizjologicznymi, które jednoznacznie wykazały, że emocjonalna niewierność stresuje bardziej kobiety niż mężczyzn, jednak na myśl o skoku w bok partnerki, ręce częściej pocą się panom.